دوره 21، شماره 1 - ( فروردین و اردیبهشت 1401 )                   جلد 21 شماره 1 صفحات 42-28 | برگشت به فهرست نسخه ها

Research code: IR.BMSU.REC. 1398. 276
Ethics code: IR.BMSU.REC. 1398. 276


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Bagheri Sheykhangafshe F, Shabahang R, Savabi Niri V, Nakhostin Asef Z, Fathi-Ashtiani A. Employee Parenting Energy Correlations of Working Mothers: Perceived Social Support, Job Stress, and Perceived Discrimination. TB. 2022; 21 (1) :28-42
URL: http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-3315-fa.html
باقری شیخانگفشه فرزین، شباهنگ رضا، صوابی نیری وحید، نخستین آصف زهرا، فتحی آشتیانی علی. همبسته‌های انرژی والدگری مادران شاغل: حمایت اجتماعی ادراک‌شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک‌شده. طلوع بهداشت. 1401; 21 (1) :42-28

URL: http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-3315-fa.html


دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران. ، fathi@bmsu.ac.ir
متن کامل [PDF 612 kb]   (72 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (330 مشاهده)
متن کامل:   (53 مشاهده)
همبسته­های انرژی والدگری مادران شاغل: حمایت اجتماعی ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده
نویسندگان: فرزین باقری شیخانگفشه1، رضا شباهنگ2، وحید صوابی نیری3،  زهرا نخستین آصف4،         علی فتحی آشتیانی5
1. دانشجوی دکترای تخصصی روان­شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2. کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران .  
3. کارشناسی ارشد روان­شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل، اردبیل، ایران.
4. دانشجوی کارشناسی ارشد روان­شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بهشهر، مازندران، ایران.
5. نویسنده مسئول: استاد مرکز تحقیقات علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران.                                                                                          تلفن تماس: 02187554147                     Email:
fathi@bmsu.ac.ir
چکیده

مقدمه: مادران شاغل در تلاش برای به حداکثر رساندن زمان درآمیختگی خود با فرزندان هستند و در مقایسه با مادران خانه­دار، شرایط متفاوتی را تجربه می­کنند. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش حمایت اجتماعی ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده در پیش­بینی انرژی والدگری مادران شاغل انجام شد.
روش بررسی­: روش پژوهش حاضر توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری شامل کلیه مادران شاغل ادارات خصوصی ناحیه3 شهر تهران در سال 1399 بود. 110 مادر شاغل به صورت روش نمونه­گیری در دسترس در پژوهش شرکت کردند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل انرژی ادراک­شده والدگری (PEFPSحمایت اجتماعی ادراک­شده (SPSSابزار نشانگر استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی (HSE) و تبعیض مرتبط شخصی (PRDS) بود. تحلیل داده­ها توسط نرم­افزار SPSS نسخه 24 و با استفاده از روش همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه همزمان انجام گرفت.
یافته ها: یافته­های بدست آمده نشان داد مولفه­های حمایت ادراک­شده و تنش شغلی با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی مثبت و معنی­داری دارند (05/0>p). در مقابل، تبعیض مرتبط شخصی با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی منفی و معنی­داری داشت(05/0>p).  نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه مشخص کرد که حمایت اجتماعی ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده 78 درصد از انرژی والدگری مادران شاغل را پیش­بینی می­کنند.
نتیجه­گیری: حمایت اجتماعی ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده تاثیر قابل توجهی بر روی میزان انرژی والدگری زنان شاغل دارد. با توجه به نقش چشمگیر مادران در تربیت فرزندان لازم است با شناسایی عوامل تاثیرگذار بر روی روابط شغلی زنان در محیط کارشان تدابیری در جهت افزایش انرژی والدگری آن ها اتخاذ گردد.

واژه­های کلیدی: انرژی والدگری، حمایت اجتماعی ادراک شده، تنش شغلی، تبعیض ادراک­شده.
مقدمه
نیازهای مادی و الزامات زندگی دنیای امروز موجب گردیده است که در بسیاری از خانواده­ها، هر دو والد شاغل باشند. در این بین، با توجه به اهمیت غیرقابل انکار مادران در پرورش فرزندان، تلاش­هایی به منظور بررسی روانشناختی مادران شاغل (Working Mothers) و پیامدهای شاغل­بودن مادران بر رشد کودکان­شان صورت گرفته است (1). مادران شاغل به عنوان زنانی که همزمان هم وظایف شغلی و هم مسئولیت پرورش فرزندان را برعهده دارند، شناخته می­شوند. شواهد حاکی از آن هستند که تنش در بعضی از مادران شاغل می­تواند زیاد باشد و بر عملکرد و روابط آن­ها در خانه تاثیر بگذارد (2). پژوهش کومار دی و همکاران (3) نشان می­دهد مادران شاغل و فرزندانشان در مقایسه با مادران غیرشاغل و فرزندانشان، تنش و افسردگی بیشتری را تجریه می­کنند. هم چنین یافته­هایی حاکی از همبستگی مثبت معنادار تنش والدین با افسردگی فرزندان بود. در همین راستا، یکی از موضوعات بسیار مهم در مورد مادران شاغل، انرژی والدگری آن­ها است (4).
در نظریه تنش سیلیه (5) بیان می­گردد که هر یک از افراد دامنه محدودی از انرژی را که برای حفظ سلامت ضروری است را دارا هستند. ریان و فردریک (6) به نشاط ذهنی اشاره می­کنند و آن را به عنوان ادراک افراد از انرژی خودشان تعریف می­نمایند که بر سلامت جسمانی، سلامت روانشناختی، شخصیت، عزت نفس، خلق و انگیزه موثر است. ریان و دسی (7) گزارش          می دهند سطوح پایین نشاط ذهنی، پیش­بینی­کننده ناراحتی، خستگی روانشناختی و عدم امکان بهره­گیری حداکثری از توانایی­های خود برای انجام اعمال و تکالیف است. مکنیر، لور و دروپلومن (8) نیز سازه روانشناختی مشابه­ای به نام انرژی را در نیمرخ وضعیت­های خلقی مطرح می­کنند. هم چنین ایسولا و همکاران (9) حرف از انرژی خاصی می­زند که با پنج صفت سرزندگی، پرانرژی بودن، فعال بودن، پرتکابو بودن و چالاک بودن توصیف می­گردد و با سطح پایین­تر ارزیابی منفی مشکلات شخصی مرتبط است. هوویک و همکاران (10) اظهار              می­کنند که بین احساس و ادراک انرژی شخصی                   (Felling of energy) و وضعیت­های سلامتی هم چون مشکلات خواب و بیماری های جسمانی ارتباط وجود دارد. یکی از عواملی را که می­توان در ارتباط با انرژی والدگری مادران شاغل متصور بود، ادراک آن­ها از حمایت اجتماعی است (10). حمایت اجتماعی به صورت ارائه منابع مادی و روانشناختی از طریق ارتباطات اجتماعی که منجر به افزایش ظرفیت مقابله می­گردد، تعریف می­شود (11). افرادی که بیشتر مورد حمایت اجتماعی قرار    می­گیرند، سطوح بیشتر عزت نفس، خودکنترلی، مقابله با تنش، بهزیستی ذهنی و سلامت روانی را گزارش می­دهند (12). در همین راستا، مدل تاثیرات اصلی بیان می­کند حمایت اجتماعی فارغ از تنشی که فرد ممکن است تجربه کند، منجر به افزایش بهزیستی او می­شود (13). در واقع، حمایت اجتماعی به عنوان عامل بهبوددهنده تاب­آوری خانواده در مواجهه با تعارض­ها و تنش­ها شناخته می­شود (14).
تنش شغلی مسئله جدی دیگری است که با توجه به نظریه­های شغل-خانواده (Work-family theories) می­تواند عاملی موثر بر انرژی والدگری مادران شاغل به حساب آید (15). مطالعات حاکی از رخ دادن عقب­نشینی کوتاه­مدت از فرزندان در پاسخ به تنش زیاد در شغل است (16). در واقع، پاسخ عقب نشینی کوتاه­مدت از فرزندان به عنوان نوعی استراتژی مقابله­ای در روزهای پر استرس شغلی به حساب می­آید که البته می­تواند پیامدهای منفی را برای ارتباط والد-فرزندی در پی داشته باشد (17). هم چنین، احساسات اضطراب، فرسودگی و خشم ایجادشده ناشی از مسئولیت­های سنگین شغلی و فضای تنش­زا محیط شغلی، می­تواند از طریق فرآیند ریزش خلق منفی منجر به کاهش ارتباط مثبت والد-فرزند گردد (18). یو (19) بیان      می­کند تنش زندگی روزمره، تنش نقش والد بودن و به طور مشخص تنش شغلی عواملی موثر بر رفتار والدگری هستند. کیم و همکاران (20) نیز گزارش می­دهند که سطوح بالاتر رضایت شغلی و وضعیت متناسب شغلی با سطوح پایین­تر تنش والدگری مادران شاغل مرتبط است.
از طرفی دیگر، تبعیض ادراک شده (Perceiveddeprivation) نسبت به افراد مشابه به خود، سازه دیگری است که به نظر می­رسد می­تواند بر انرژی والدگری مادران شاغل موثر واقع شود (21). نظریه تبعیض ادراک­شده به عدم رضایت ناشی از عدم انطباق بین تلاش­های فرد و دستاوردهای او در مقایسه با دیگران اشاره دارد (22). وقتی افراد خودشان را با گروه­ها، افراد دیگر و حتی خودشان مقایسه             می­کنند و باور دارند که چیزی که سزاوار آن هستند را دریافت نکرده­اند (23)، سطوحی از هیجان­های مرتبط با تبعیض هم چون رنجش و نارضایتی را تجربه می­کنند. در محدود پژوهش­های صورت گرفته در مورد ارتباط بین تبعیض ادراک­شده مرتبط با دیگران و رضایت شغلی، پنگ و همکاران ( 24) گزارش           می­دهند ادراک تبعیض مرتبط با دیگران عاملی موثر بر رضایت شغلی است. با تکیه بر نظریه تبعیض ادراک­شده مرتبط با دیگران و نظریه منابع-خواسته­های شغلی  می­توان چنین             فرضیه­ای را متصور بود که ادراک مادران شاغل از مورد تبعیض قرار گرفتن در محیط کاری در مقایسه با سایر همکاران، بر کاهش انرژی والدگری آن­ها موثر خواهد بود (25).
 در مجموع، با توجه به اینکه ترکیب وظایف مادری و وظایف شغلی می­تواند چالش­های گوناگونی هم چون مشکلات مدیریت زمان، مشکلات ایفای نقش مادری و مسئولیت­های مادری و همچنین چالش­های مرتبط با شغل را برای مادران شاغل به همراه داشته باشد (26)، شناسایی و توصیف عوامل موثر شغلی بر انرژی والدگری مادران شاغل می­تواند اطلاعات ارزشمندی را در راستای افزایش کارآمدی مادران شاغل در محیط خانوادگی و شغلی فراهم نماید. از این رو، پژوهش حاضر در تلاش است که نقش حمایت اجتماعی ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده را در پیش­بینی انرژی والدگری مادران شاغل بررسی نماید.
روش بررسی
روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری متشکل از کلیه مادران شاغل ادارات خصوصی ناحیه 3 شهر تهران در سال 1399 بودند. با استفاده از روش نمونه­گیری در دسترس، 110  مادر شاغل انتخاب گردیدند. حجم نمونه بر اساس نتایج نرم افزار G*Power (27) با اندازه اثر متوسط و توان آزمون 95/0 و سطح معناداری 05/0 کافی برآورد شد. علاقمندی به شرکت در مطالعه، سابقه شغلی 5 سال به بالا و رضایت شخصی به عنوان ملاک­های ورود به پژوهش در نظر گرفته شدند. هم چنین ملاک خروج، عدم پاسخ دهی کامل به ابزارهای پژوهش را شامل می­شد.
ابزار پژوهش در این مطالعه، مقیاس انرژی ادراک­شده والدگری به منظور سنجش سطح انرژی والدین در ایفای نقش والدگری توسط یانیس، بارنت و نیس (4) طراحی گردیده است. این مقیاس تک عاملی و متشکل از 10 گویه است که به صورت لیکرت 6 گزینه­ای از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (6) پاسخدهی و نمره­دهی می­گردد. دامنه نمرات در این مقیاس بین 10 تا 60 است که نمرات بیشتر انرژی ادراک­شده والدگری بالاتر را نشان می­دهند. یانیس، بارنت و نیس (4) مشخصه­های رواسنجی مناسب مقیاس انرژی ادراک­شده والدگری را گزارش می­دهند. همسانی درونی مقیاس با استفاده از آلفا کرونباخ  82/0 بدست آمد. همچنین پایایی دو نیم سازی مقیاس 80/0 حاصل شد. همبستگی مناسب مقیاس با فعالیت والدگری، ورزش، فعالیت جسمانی، وضیعت خلقی، عزت نفس و کارآمدی والدگری نیز نشان­دهنده روایی همگرا مقیاس بود. در ایران، حاجی علیانی و همکاران (28) همسانی درونی مقیاس را مطلوب گزارش می­دهند (86/0 = α). در مطالعه حاضر، آلفا کرونباخ برای مقیاس انرژی ادراک­شده والدگری، 89/0 بدست آمد. مقیاس چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک­شده: در ابتدا، زیمت و همکاران (29) به منظور سنجش کیفیت ارتباط با خانواده، دوستان و افراد مهم دیگر، 24 گویه را طراحی نمودند که شهرت اجتماعی، احترام و حمایت اجتماعی را شامل می­شدند که سه مولفه حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب خانواده، حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب دوستان و حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب افراد مهم دیگر را در بر              می­گرفتند. پس از انجام بررسی­های اولیه، در نهایت 12 گویه به منظور بررسی سه مولفه نامبرده انتخاب گردیدند. پاسخدهی و نمره­گذاری مقیاس از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (7) است که نمره­ای در دامنه بین 12 تا 84 حاصل می­گردد که نمرات بیشتر بیانگر ادراک­ بیشتر حمایت از جانب منابع اجتماعی خانواده، دوستان و افراد مهم دیگر است. زیمت و همکاران (29) آلفا کرونباخ برای کل مقیاس و زیرمقیاس­های حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب افراد مهم دیگر، حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب خانواده و حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب دوستان به ترتیب 88/0، 91/0، 87/0 و 85/0 بدست آمد. در ایران، بشارت (30)، مقیاس چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک­شده را از نظر آماری مطلوب گزارش می­کند: آلفا کرونباخ برای کل مقیاس (91/0 = α) و زیرمقیاس­های حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب افراد مهم دیگر (83/0 = α)، حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب خانواده (87/0 = α) و حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب دوستان (89/0 = α) محاسبه گردید. روایی همگرا و تشخیصی (افتراقی) نیز از طریق بررسی همبستگی مقیاس چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک شده با سنجه­های بهزیستی روانشناختی (57/0 = r)، همدلی عاطفی (53/0 = r)، عاطفه مثبت (49/0 = r)، درماندگی روانشناختی (51/0- = r) و عاطفه منفی (55/0- = r) تایید گردید. نتایج تحلیل عامل اکتشافی و تاییدی نیز حاکی از ساختار سه عاملی مقیاس بود. در پژوهش حاضر، آلفا کرونباخ کل مقیاس و و زیرمقیاس­های حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب افراد مهم دیگر، حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب خانواده و حمایت اجتماعی ادراک­شده از جانب دوستان به ترتیب 88/0، 82/0، 85/0 و 86/0 بدست آمد. نشانگر استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی: ابزار نشانگر استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی از 35 گویه تشکیل شده است و هفت طبقه تنش مرتبط با شغل شامل خواسته­ها، کنترل، حمایت مسئولین، حمایت همکاران، ارتباطات، نقش و تغییر را می­سنجد. پاسخدهی و نمره­گذاری گویه­ها بروی طیف لیکرت پنج گزینه­ای از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (5) است. نمرات بیشتر در مقیاس­های ابزار نشانگر استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی بیانگر احتمال کمتر تنش­های شغلی است. دامنه نمرات در این مقیاس از 35 تا 175 متغیر است. مارکاتو و همکاران (31) روایی همزمان و روایی سازه ابزار را مطلوب بیان می­کنند. همبستگی بین هفت مقیاس را بین 22/0 تا 61/0 گزارش می­دهند. اکبری و همکاران (32) آلفا کرونباخ بین 53/0 تا 74/0 را برای هفت مقیاس گزارش می­دهند. تحلیل عاملی تاییدکننده ساختار عاملی ابزار بود. همچنین همبستگی منفی بین ابزار نشانگر استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی و سنجه افسردگی بک                  (46/0- = r) بیانگر روایی محتوایی ابزار بود. در پژوهش حاضر، آلفا کرونباخ مقیاس­ها بین 74/0 تا 86/0 و همبستگی بین مقیاس­ها بین 43/0 تا 65/0 بود. مقیاس تجدید نظر شده تبعیض مرتبط شخصی نسخه ویرایش­شده مقیاس تبعیض مرتبط شخصی کالان و همکاران در سال 2008 است که از 4 گویه تشکیل شده بود. مقیاس تجدید نظر شده تبعیض مرتبط شخصی توسط کالان، شید و اولسون (33) به منظور سنجش تبعیض ادراک­شده افراد نسبت به دیگران طراحی شد که بر روی طیف لیکرت 6 گزینه ای از کاملاً مخالفم (1) تا کاملاً موافقم (6) پاسخدهی و نمره گذاری می­گردد. دامنه نمرات در این مقیاس بین 5 تا 30 است که نمرات بیشتر بیانگر ادراک تبعیض بیشتر نسبت به دیگران است. در پژوهش حاضر، واژه همکاران جایگرین واژه دیگران گردید تا تبعیض ادراک­شده مادران شاغل نسبت به همکارانشان در محیط کاری بررسی گردد. تحلیل عاملی حاکی از ساختار تک عاملی مقیاس بود و گویه­ها در مجموع 54% واریانس مجموع کل را پیش­بینی می­کردند. هم چنین کالان، شید و اولسون (33) همسانی درونی مقیاس را مناسب گزارش می­دهند (78/0 = α). در پژوهش حاضر نیز مشخصه­های آماری مطلوبی برای مقیاس بدست آمد. تحلیل عامل اکتشافی نشان داد کلیه گویه­ها متعلق به یک عامل هستند و گویه­ها 62 درصد از واریانس کل را پیش­بینی می­کنند. همبستگی بین گویه­ها در دامنه مناسب بین 41/0 تا 73/0 قرار داشت. هم چنین مقیاس از همسانی درونی مطلوبی برخوردار بود (81/0 = α).
قبل از انجام مطالعه از شرکت­کنندگان رضایت­نامه آگاهانه شرکت در پژوهش بر اساس مصوبات کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی بقیه­الله اخذ گردید. لازم به ذکر است این پژوهش در کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علوم پزشکی  بقیه­الله با کد  IR.BMSU.REC.1398.276 به ثبت رسیده است.
تحلیل داده­ها با نرم­افزار SPSS نسخه 24 و با استفاده با              روش­های همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چند متغیره انجام گردید.
یافته­ها
شاخص‌های توصیفی متغیرها شامل میانگین، انحراف استاندارد، چولگی و کشیدگی در جدول1 ارائه شده‌اند. کلاین (34) پیشنهاد  می­دهد که قدر مطلق چولگی و کشیدگی متغیرها باید بین +2 و -2 باشند. با توجه به جدول 1، قدر مطلق چولگی و کشیدگی تمامی متغیرها کمتر از یک می باشد، بنابراین این پیش فرض نرمال بودن داده­ها نیز برقرار است.
نتایج ماتریس همبستگی متغیرها نشان داد، حمایت اجتماعی خانواده، حمایت اجتماعی دوستان، حمایت اجتماعی افراد مهم، خواسته­ها، کنترل، حمایت مسئولین، حمایت همکاران، ارتباطات، نقش و تغییر با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی مثبت و معنی­داری دارند. در مقابل، تبعیض مرتبط شخصی با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی منفی و معنی­داری داشت. برای پیش­بینی انرژی والدگری مادران شاغل از روی حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک ­شده، از رگرسیون چندگانه به صورت همزمان استفاده شد. در جدول 3 خلاصه نتایج تحلیل رگرسیون گزارش شده است.
با توجه به جدول3، ضریب همبستگی چندگانه حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده و انرژی والدگری در مادران شاغل (88/0) است. این سه متغیر در مجموع 78/0 درصد از تغییرات انرژی والدگری مادران شاغل را پیش­بینی می­کنند.
 در جدول4 نتایج تحلیل واریانس مدل برای بررسی توانایی پیش­بینی متغیر انرژی والدگری مادران شاغل از روی حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده گزارش شده است.
با توجه به جدول4، نتایج آماره F (914/31) در سطح 001/0 متغیرهای پیش­بین (حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده) توانایی پیش­بینی متغیر ملاک یعنی انرژی والدگری مادران شاغل را دارند. برای بررسی این سؤال که انرژی والدگری مادران شاغل توسط حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده چگونه پیش­بینی می­شود از تحلیل رگرسیون چندگانه با روش ورود همزمان بهره گرفته شد.
 

جدول1: شاخص­های توصیفی متغیرهای پژوهش
کشیدگی چولگی انحراف استاندارد میانگین متغیر
374/0 19/1 65/7 65/40 انرژی ادراک­شده والدگری
318/0 439/0 11/3 53/18 حمایت اجتماعی خانواده
69/1 34/1- 66/3 86/18 حمایت اجتماعی دوستان
240/0 61/1 24/5 78/17 حمایت اجتماعی افراد مهم
11/1 55/1 79/5 69/29 خواسته­ها
54/1 28/1 61/7 82/21 کنترل
59/1 810/0 27/6 81/15 حمایت مسئولین
654/0- 489/0 68/6 08/15 حمایت همکاران
623/0 18/1 47/3 61/16 ارتباطات
78/1 68/1 23/4 31/14 نقش
634/0 85/1 64/2 38/10 تغییر
87/1 35/1 75/6 54/20 تبعیض مرتبط شخصی


جدول 2: ماتریس همبستگی متغیرهای پژوهش
12 11 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 متغیرها شماره
1 حمایت اجتماعی خانواده 1
1 **912/0 حمایت اجتماعی دوستان 2
1 **880/0 **844/0 حمایت اجتماعی افراد مهم 3
1 **904/0 **806/0 **796/0 خواسته­ها 4
1 **883/0 **807/0 **717/0 **808/0 کنترل 5
1 **987/0 **859/0 **784/0 **710/0 **795/0 حمایت مسئولین 6
1 **742/0 **735/0 **622/0 **542/0 **433/0 **565/0 حمایت همکاران 7
1 **840/0 **621/0 **609/0 **474/0 **385/0 **371/0 **482/0 ارتباطات 8
1 **887/0 **765/0 **574/0 **586/0 **531/0 **536/0 **499/0 **594/0 نقش 9
1 **964/0 **875/0 **719/0 **580/0 **594/0 **550/0 **539/0 **532/0 **611/0 تغییر 10
1 **931/0 **917/0 **768/0 **631/0 **470/0 **489/0 **457/0 **481/0 **540/0 **630/0 تبعیض مرتبط شخصی 11
1 **690/0- **682/0 **702/0 **592/0 **665/0 **460/0 **477/0 **581/0 **625/0 **635/0 **655/0 انرژی ادراک­شده والدگری 12
**P<01/0 *P<05/0
 
با توجه به آن که شاخص سطح تحمل (Tolerance) برای تمامی متغیرها زیر یک بدست آمد و شاخص عامل تورم واریانس (VIF) برای آن­ها نیز زیر سه حاصل شد، و با یکدیگر همپوشی ندارند و از همه­ی آن­ها می­توان در تحلیل رگرسیون استفاده کرد. نتایج این تحلیل در جدول 5 آمده است.
با توجه به جدول 5، اثر حمایت اجتماعی خانواده (20/0ß=حمایت اجتماعی دوستان (24/0ß=)، حمایت اجتماعی افراد مهم (19/0ß= کنترل (12/0ß=)، حمایت مسئولین (19/0ß=حمایت همکاران (13/0ß=)، نقش (16/0ß=) بر انرژی ادراک شده والدگری در سطح 01/0 و خواسته­ها (08/0ß=)، ارتباطات (08/0ß=) و تغییر (09/0ß=) در سطح 05/0 مثبت و معنی­دار است.         
   هم چنین، تبعیض مرتبط شخصی (11/0-ß=) بر انرژی ادراک­شده والدگری در سطح 001/0 منفی و معنی­دار است.
در واقع، حمایت ادراک­شده و استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی با انرژی ادراک­شده والدگری مادران شاغل همبستگی مثبت دارند که نشانگر آن است که هرچه قدر حمایت ادراک­شده و استانداردهای مدیریت هیات سلامت و ایمنی  بالاتری داشته باشد، انرژی  ادراک­شده والدگری به میزان قابل توجهی افزایش می­یابد.
از طرفی دیگر، تبعیض مرتبط شخصی با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی منفی دارد که نشانگر آن است که هرچه قدر میزان تبعیض مرتبط شخصی در فرد پایین باشد، میزان انرژی ادراک­شده والدگری مادران شاغل بالا خواهد بود.
 
جدول3: خلاصه نتایج مدل پیش­بینی انرژی والدگری مادران شاغل از روی حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده
همبستگی چندگانه (R) واریانس تبیین شده (R2) R2 تعدیل شده خطای استاندارد برآورد
88/0 78/0 75/0 38/5

جدول4: نتایج تحلیل واریانس رگرسیون چند متغیری متغیر پیش­بین از روی متغیر ملاک
سطح معنا­داری F میانگین مجذورات درجه آزادی مجموع مجذورات مدل
001/0 914/31 383/924 11 211/10168 رگرسیون
965/28 98 553/2838 باقیمانده
109 764/13006 کل

جدول 5: ضرایب رگرسیون استاندارد نشده و استاندارد شده مدل پیش­بینی انرژی والدگری مادران شاغل
ضرایب استاندارد شده ضرایب استاندارد نشده مدل  
P T Beta خطای استاندارد برآورد ß
001/0 39/5 - 80/3 533/20 عدد ثابت a
001/0 11/4 205/0 176/0 723/0 حمایت اجتماعی خانواده
001/0 81/5 249/0 128/0 743/0 حمایت اجتماعی دوستان
001/0 71/3 195/0 113/0 421/0 حمایت اجتماعی افراد مهم
015/0 47/2 082/0 019/0 048/0 خواسته­ها
001/0 71/3 122/0 062/0 230/0 کنترل
001/0 87/3 194/0 072/0 279/0 حمایت مسئولین
001/0 77/2 135/0 085/0 236/0 حمایت همکاران
035/0 14/2 080/0 061/0 131/0 ارتباطات
006/0 80/2 166/0 186/0 523/0 نقش
008/0 70/2 091/0 254/0 686/0 تغییر
001/0 76/3- 117/0- 051/0 191/0- تبعیض مرتبط شخصی
 
بحث و نتیجه­گیری
پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده در پیش­بینی انرژی والدگری مادران شاغل انجام شد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد حمایت اجتماعی خانواده، حمایت اجتماعی دوستان، حمایت اجتماعی افراد مهم، خواسته­ها، کنترل، حمایت مسئولین، حمایت همکاران، ارتباطات، نقش و تغییر با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی مثبت و معنی­داری دارند. در مقابل، تبعیض مرتبط شخصی با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی منفی و معنی­داری داشت. این نتایج در راستای پژوهش­های کومار دی و همکاران (3)، یانیس، بارنت و نیس (4)، کیم و همکاران (20)، پنگ و همکاران (24)، کوکلین و همکاران (35) قرار دارد.
از جمله موضوعات بسیار مهم در مورد والدین شاغل، انرژی ادراک­شده والدگری آن ها است (6). والدگری شامل                 نگرش ها، باورها و رفتارهای والدین است و عاملی بسیار مهم و تأثیرگذار در سلامت، تحول شناختی، تحول اجتماعی، رفتارهای اجتماعی متناسب و تحول اجتماعی-هیجانی فرزندان است که این تأثیرات در مورد کودکان دارای مادران شاغل می­تواند برجسته­تر باشد (10-4). انرژی  ادراک­شده والدگری از جمله مفاهیم جدیدی است که در رابطه با والدگری مطرح شده است. نقش والدگری همچون هر نقش اجتماعی دیگری، نیازمند انرژی کافی است (9-6). در همین راستا، کوکلین و همکاران (35) در پژوهشی به بررسی کیفیت فرزندپروری و رضایت زناشویی مادران شاغل پرداختند. بررسی­های صورت گرفته نشان داد مادرانی که در محیط کاری خود دارای تعارض و استرس هستند از کیفیت پایین والدگری برخوردارند و رابطه زناشویی خوبی نیز با همسر خود ندارند.
در این بین عوامل متعددی مانند حمایت اجتماعی می­توانند موجب بهبود عملکرد مادران شاغل شوند (14). مفهــوم حمایــت اجتماعــی ادراک شــده بــه حمایــت از منظــر ارزیابــی شــناختی فــرد از محیــط و روابطـش بـا دیگـران  می­نگـرد (12).  گاهـی کمک­هایـی کـه بــه فـرد می­شـود نامناسـب، بدموقـع یـا خلاف میـل خـود فـرد اسـت. بنابرایـن نـه خـود حمایـت، بلکـه ادراک فـرد از حمایـت مهـم اسـت.                 در نتیجـه حمایــت اجتماعــی ادراک شــده بــر روی ارزیابــی شــناختی فــرد از محیطـش و سـطح اطمینـان فـرد بـه اینکـه در صـورت لـزوم کمـک و حمایـت در دسـترس خواهـد بـود، متمرکـز اسـت (36). پژوهش­هــا نشــان دادنــد کــه بــا افزایــش حمایــت اجتماعــی ادراک شــده میــزان ســلامت روان افزایــش می­یابــد (38). مشاهده حمایتی که توسط همکاران در محیط کار و سایر سرپرستان انجام می­شود، تأثیر نیرومند و مثبتی بر استرس شــغلی دارد (13). در واقع، مادران شاغلی که در محیط شغلی، اجتماعی و خانوادگی خود از حمایت ادراک­شده بالایی برخوردارند دارای انرژی والدگری بالاتری هستند (37). در همین راستا، وو و همکاران (38) در پژوهشی به بررسی رابطه فرسودگی و استرس شغلی با حمایت اجتماعی پرداختند. نتایج بدست آمده استرس و فرسودگی شغلی با حمایت اجتماعی همبستگی منفی معناداری دارند. افرادی که دارای رضایت شغلی بالایی هستند از عملکرد شغلی
و اجتماعی خوبی برخوردارند.
یکی دیگر از نتایج پژوهش حاضر، ارتباط معنادار تنش شغلی با انرژی والدگری مادران شاغل بود (18-16). تنش شغلی           می تواند با مشکلات متعدد روانشناختی، جسمانی و سازمانی همراه باشد (39-20). مادرانی که در محیط کار از تنش و اضطراب بالایی برخوردارند دارای تمرکز کافی برای تربیت فرزندران نیستند که این خود موجب کاهش کیفیت والدگری آن­ها می­شود (17). در این زمینه، اسچیمن و همکاران (40) در مطالعه­ای کیفیت والدگری را در مادران و پدران شاغل مورد بررسی قرار دادند.
 یافته­های بدست آمده نشان داد خانواده­هایی که وظایف به خوبی تقسیم نشده باشد شاهد کاهش کیفیت والدگری خواهیم بود. در مقابل، اگر مادران و پدران شاغل به خوبی کارهای خانه و فرزندان را تقسیم­بندی کنند می­توانند از رضایت خانوادگی خوبی برخوردار باشند.
از سویی دیگر، یافته­های بدست آمده حاکی از همبستگی منفی تبعیض ادراک شده با انرژی والدگری مادران شاغل داشت. تبعیض موقعیتی است که افراد در برابر نقش­های یکسان از مزایای اجتماعی نابرابر برخوردار می­شوند (22-21).
در شرایط تبعیض فرصت تحرک اجتماعی یکسان برای افراد وجود ندارد و افراد در آموزش یا انتخاب شغل شرایط نابرابری دارند(25).
در رابطه با مادران شاغل نیز بررسی­های صورت گرفته نشان داده است هرچقدر میزان تبعیض در محیط کار افراد بیشتر رخ دهد فرد از سلامت روان، کیفیت زندگی، روابط اجتماعی و رضایت زناشویی پایین­تری برخوردار است (24-23). در این راستا، آدیسوی و همکاران (41) در پژوهشی به بررسی تبعیض ادراک­شده مادران شاغل پرداختند.
 بررسی­های صورت گرفته حاکی از بالا بودن تبعیض زنان در مقایسه با مردان داشت. مواردی مانند پایین بودن حقوق، افزایش ساعت کاری و داشتن نگاه جنسی در محل کار گزارش کردند. همچنین مادرانی که از تبعیض بیشتری برخوردار بودند، سلامت روان پایین­تری داشتند که موجب کاهش کیفیت والدگری آنها می­گردید.پژوهش حاضر محدودیت­هایی را داشته است که در به دست آوردن نتایج آن بی­تأثیر نبوده است.
استفاده از روش نمونه­گیری غیر تصادفی، عدم کنترل متغیرهای واسطه­ای مؤثر بر انرژی والدگری، محدود بودن جامعه آماری از جمله محدودیت­های این پژوهش بود.
 با توجه به این­که ابزارهای به کار رفته در این پژوهش، از نوع خودگزارش­دهی بودند، برای دستیابی به نتایج دقیق­تر پیشنهاد   می­شود از مشاهده و مصاحبه بالینی نیز استفاده شود.
در عین حال بر اساس نتایج پژوهش حاضر می­توان پیشنهاد داد برنامه­ها و  کارگاه­هایی در زمینه بالا بردن انرژی والدگری زنان شاغل، طراحی شود.
در مجموع نتایج پژوهش حاضر نشان داد حمایت ادراک­شده، تنش شغلی و تبعیض ادراک­شده می­توانند انرژی والدگری مادران شاغل را پیش­بینی کنند.
 از آنجایی که مادران شاغل در مقایسه با مادران خانه­دار از سطوح بالای خستگی، استرس و اضطراب برخوردارند، قبل از هرچیزی لازم است عواملی که موجب بهبود عملکرد والدگری آنها می­شود را مورد بررسی قرار داد.
 نتایج این مطالعه حاکی از ارتباط مثبت و معنادار حمایت اجتماعی خانواده، حمایت اجتماعی دوستان، حمایت اجتماعی افراد مهم، خواسته­ها، کنترل، حمایت مسئولین، حمایت همکاران، ارتباطات، نقش و تغییر با انرژی ادراک­شده والدگری داشت. در مقابل، تبعیض مرتبط شخصی با انرژی ادراک­شده والدگری همبستگی منفی و معنی­داری داشت
تضاد منافع
انجام این پژوهش برای نویسندگان هیچ­گونه تعارض در منافع را به دنبال نداشته است و نتایج آن به صورت کاملا شفاف و بدون سوگیری، گزارش شده است.
تشکر و قدردانی
 نویسندگان این پژوهش از تمامی شرکت­کنندگان فرهیخته­ای که با دقت فراوان به سؤالات این مطالعه پاسخ دادند، تقدیر و تشکر می­کنند.



 
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1400/12/8 | پذیرش: 1401/2/24 | انتشار: 1401/3/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/کلیه حقوق این وب سایت متعلق به طلوع بهداشت یزد می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2015 All Rights Reserved | Tolooebehdasht

Designed & Developed by : Yektaweb