fa ارزیابی ریسک اکولوژیک فلزات سنگین در خاک سطحی پیرامون صنایع اصلی در شهرستان اردکان تخصصي Special پژوهشي Research <strong>مقدمه:</strong> امروزه با گسترش روزافزون صنایع، آلودگی&shy;های ناشی از آن توجه مجامع علمی و زیست محیطی را به خود جلب نموده است. تحقیق حاضر به منظور مطالعه غلظت و پراکنش فلزات سنگین در خاک سطحی منطقه&shy; ای صنعتی در شهرستان اردکان انجام شد.<br> <strong>روش بررسی:</strong> بدین منظور در منطقه &shy;ای به وسعت 20000 هکتار نمونه&shy; برداری از خاک سطحی (عمق صفر تا پنج سانتی متری) در قالب 5 ترانسکت خطی انجام شد. در مجموع در 45 نمونه خاک غلظت آرسنیک، کادمیوم، کروم، نیکل، مولیبدن، سرب، وانادیوم و روی به روش <span dir="LTR">ICP-OES</span> اندازه &shy;گیری گردید. سپس شاخص&shy;های فاکتور آلودگی ( )، ریسک بالقوه اکولوژیکی ( ) و خطر بالقوه اکولوژیکی کل (<span dir="LTR">RI</span>) محاسبه شد. همچنین از همبستگی پیرسون برای بررسی رابطه بین فلزات سنگین مختلف با یکدیگر استفاده شد.<br> <strong>یافته ها:</strong> یافته &shy;های تحقیق نشان داد میانگین غلظت فلزات مورد بررسی معادل 85/9، 31/0، 33/35، 001/1، 28/43، 51/ 18، 8/44، 3/78 به ترتیب برای عناصر <span dir="LTR">As</span>، <span dir="LTR">Cd</span>، <span dir="LTR">Cr</span>، <span dir="LTR">Mo</span>، <span dir="LTR">Ni</span>، <span dir="LTR">Pb</span>، <span dir="LTR">V</span> و <span dir="LTR">Zn</span> میلی&shy;گرم بر کیلوگرم در خاک منطقه است. غلظت تمام عناصر مورد بررسی به جز مولیبدن و نیکل، در پایین دست و نزدیکی صنایع فولاد، گندله و کاشی و سرامیک در بالاترین مقدار اندازه&shy; گیری شده بود. <span dir="LTR">E_rⁱ</span><br> عناصر و <span dir="LTR">&nbsp;RI</span> نیز در پایین دست صنایع افزایش چشمگیری نشان داد. قوی&shy;ترین میزان همبستگی میان غلظت جفت عناصر <span dir="LTR">Cr-Ni</span>، <span dir="LTR">Cd-Zn</span> و <span dir="LTR">As-Cr</span> وجود داشت که بیانگر منشاء انتشار مشابه برای فلزات مذکور می&shy;باشد.<br> <strong>نتیجه گیری:</strong> گرچه ریسک اکولوژیک کل منطقه مورد بررسی در کلاسه ریسک کم ارزیابی شد، اما نتایج تحقیق حاضر بیانگر ضروریت اقدامات پیشگیرانه نظیر گیاه&shy; پالایی در پایین دست صنایع این منطقه است.<br> &nbsp; <strong>Introduction</strong>:Today, the contamination caused by rapid rate of developing industries has been drawing attention from scientific and environmental communities to itself. This study was conducted to investigate the concentration and distribution of heavy metals in topsoil of industrial area in Ardakan city.<br> <strong>Methods</strong>: For this porous, sampling of topsoil (0-5 cm) was performed using 5 transects in an area of 20000 hectares. Concentrations of As, Cd, Cr, Ni, Mo, Pb, V and Zn were measured in 45 samples based on ICP-OES method. Then, Indices including: Contamination level of heavy metal ( ), Potential Ecological Risk of Heavy Metals ( ) and Total Potential Ecological Risk (RI) were calculated. Also Pearson&rsquo;s correlation was used to assess the relationship between heavy metal&rsquo;s concentrations.<br> <strong>Results</strong>: Results indicated that mean value concentrations of As, Cd, Cr, Mo, Ni, Pb, V and Zn were repectivley 9.85, 0.31, 35.33, 1.001, 43.28, 18.51, 44.8 and 78.3 (mg/kg) in topsoil of studied area. Maximum concentrations of all heavy metals was found in samples collected from downwind and near the major industries except for Mo and Ni. &nbsp;and RI indices also showed an increase downwind areas. Strongest correlations were found between Cr-Ni, Cd-Zn and As-Cr which indicates that these metals probably have the same source.<br> <strong>Conclusion</strong>: Although the ecological risk of the whole area was low in the risk class, the increase in ecological risk in the surrounding and lower parts of factories such as steel and pelletizing, and tile and ceramic industries indicated the dominant role in the distribution and spread of pollution and the necessity of attention to the site selection studies of these industries. Also the results of the present study indicated the necessity of preventive measurements such as Phytoremediation in the lower parts of industrial area of this region.<br> &nbsp;<br> &nbsp; اردکان, فلزات سنگین, خاک, آلودگی خاک, صنایع فولاد. Ardakan, Heavy metals, Soil, Soil Pollution, Steel industry. 95 110 http://tbj.ssu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2212-1&slc_lang=fa&sid=1 Gholamreza Siyahati Ardakani غلامرضا سیاحتی اردکانی rsiyahati@ardakan.ac.ir 0000-0002-5968-4422 No Malayer UniversityMalayer University دانشگاه ملایر Mirmehradad Mirsanjari میرمهرداد میرسنجری mmmirsanjari@malayeru.ac.ir 0000-0002-5968-4422 Yes Malayer UniversityMalayer University دانشگاه ملایر Hamidreza Azimzadeh حمیدرضا عظیم زاده hamidrezaazimzadeh@gmail.com 0000-0001-7765-9940 No yazd University دانشگاه یزد Eisa Solgi عیسی سلگی e.solgi@malayeru.ac.ir 0000-0002-5405-9513 No Malayer University دانشگاه ملایر