fa بررسی شیوع آفلاتوکسین در نمونه‌های پسته فرآوری شده شهرستان رفسنجان طی سال‎های90 تا91 و ارتباط آن با زمان برداشت تخصصي Special پژوهشي Research چکیده مقدمه: آلودگی میوه پسته به سم آفلاتوکسین ناشی از گونه‌های قارچ Aspergillus یکی از مهمترین مشکلات بهداشتی در مصرف این محصول با ارزش غذایی است. یکی از روش‌های مهم کاهش آفلاتوکسین در توده پسته، غربال یا جداسازی میوه های پسته آلوده است. در این تحقیق پراکندگی آفلاتوکسین در پسته‌های فرآوری شده یک ترمینال در 3 زمان دهم شهریور، بیست و پنجم شهریور و دهم مهر ماه مورد بررسی قرار گرفت. روش بررسی: نمونه‌برداری از پسته‌های خشک جمع‌آوری شده از فاز زیرآبی که شامل پسته‌های نهایی، ریز و با رنگ زرد، و از فاز روآبی چرخ انجام شد. پسته‌های نهایی و ریز به لکه دار، بدشکل و بدون‌لکه، و پسته‌های با رنگ زرد و روآبی به لکه‌دار، بدشکل و با رنگ زرد تقسیم بندی شدند.آفلاتوکسین در نمونه‌ها با استفاده از روش کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) اندازه‌گیری گردید. یافته‌ها: از نظر کلی و با استفاده از آزمون‌های آماری مورد استفاده (05/0=p) جهت آنالیز داده‌ها، حاکی از وجود تفاوت در بین انواع پسته‌های مورد بررسی از نظر غلظت آفلاتوکسین‌ها می‌باشد. نتایج نشان داد که وجود پسته‌های بدشکل و لکه دار در آلودگی یک توده پسته ارائه شده به بازار نقش مهمی دارند و دامنه غلظت آفلاتوکسین 1B در آنها به ترتیب از 76/0 تا ng/g 6/251 و 46/1 تا ng/g 3/85در سه زمان نمونه‌برداری متغیر بود. در خصوص پسته‌های ریز مقدار آفلاتوکسین از 23/1 تا 55/241 ng/g متغیر بود، که بسته به بدشکل بودن و وجود و یا عدم وجود لکه بر روی پوست استخوانی متغیر بود. از طرف دیگر عدم وجود لکه بر روی پوست استخوانی در پسته‌های ریز نمی‌تواند دلیلی بر عدم وجود آفلاتوکسین باشد. پسته‌های زرد رنگ نیز یکی از منابع اصلی آلودگی دریک توده پسته بودند و بیشترین غلظت آفلاتوکسین (ng/g 5214) مربوط به آنها بود. مقایسه زمان‌های مختلف نمونه‌برداری نشان داد که بیشترین مقدارآفلاتوکسین با زمان 10 مهر ارتباط دارد. با تاخیر در زمان برداشت، مقدار آفلاتوکسین بین 2 تا 30 برابر در انواع پسته‌های مورد بررسی افزایش یافت. نتیجه گیری: نتایج این تحقیق می‌تواند در جداسازی پسته‌های آلوده از سالم در مرحله فرآوری و یا پس از آن در یک توده پسته مورد استفاده قرار گیرد Introduction: Contamination of pistachio nuts of Aspergillus species and their toxins is the most serious health threat for human and animal. Sorting out contaminated pistachios is critical to reduce the sources and levels of aflatoxins in pistachio nuts. Distribution of aflatoxin in processed pistachios was determined in the fifth and twentieth of September and fifth of October. Methods: Samples were collected from dried sinking (final, small, and yellow shell discoloration pistachios) and floater pistachios. The final and small pistachios were categorized in stained, deformed, and non-stained (healthy) pistachios, while the yellow shell discoloration and floater pistachios were divided into deformed, stained, and yellow shell discoloration. Aflatoxins in the samples were measured using high performance liquid chromatography (HPLC) method. Results: Overall, there was significant differences (p=0.05) between aflatoxin amounts in evaluated pistachios. The results showed that the presence or frequency of deformity and shell staining in pistachio offered to the markets are critical factors and their aflatoxin B1 content ranged from 0.76 to 251.6 ng/g and 1.46 to 85.3 ng/g, respectively. In small pistachios, aflatoxin levels varied from 1.23 to 241.55 ng/g, depending on the presence or frequency of shell staining and deformity. On the other hand, there was no relation between shell staining and aflatoxin in small pistachios. The highest content of aflatoxins belonged to yellow shell discoloration (5214 ng/g) in floater pistachios. Normally, these pistachios are sorted out by their density in floatation tanks during processing. The levels of aflatoxins increased by the time of sampling and the highest amounts were associated with sampling in October fifth. The amount of aflatoxin increased by 2 to 30 times in delayed harvesting pistachios. Conclusion: The results could be applied to sort out contaminated pistachio as well as early harvest to reduce the risk of aflatoxin in pistachios. آفلاتوکسین, ایمنی غذایی, کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا Aflatoxin, Food safety, High performance Liquid chromatography 175 189 http://tbj.ssu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-157&slc_lang=fa&sid=1 SR Fani سید رضا فانی No Research Centre of Yazd, Yazd, Iran مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی یزد J Javanshah امان الله جوانشاه No Pistachio Research Institute, Rafsanjan, Iran مؤسسه تحقیقات پسته کشور، رفسنجان M Moradi محمد مرادی3 moradi@pri.ir Yes Pistachio Research Institute, Rafsanjan مؤسسه تحقیقات پسته کشور، رفسنجان