fa ارزیابی خطر سلامتی فلزات سنگین (کادمیوم، نیکل، سرب و روی) در سبزی جعفری برداشت شده از برخی مزارع شهر همدان تخصصي Special پژوهشي Research مقدمه: سبزیجات از اجزای مهم رژیم غذایی هستند و قرار گرفتن در معرض رژیم غذایی آلوده به فلزات سنگین از طریق مصرف سبزیجات، یک خطر برای سلامت انسان محسوب می‌شود. این تحقیق با هدف تعیین غلظت فلزات کادمیوم، نیکل، سرب و روی در خاک و جعفری و ارزیابی خطر سلامتی این فلزات در سبزی جعفری برداشت شده از برخی مزارع شهر همدان صورت گرفته است. روش بررسی: این تحقیق یک مطالعه کاربردی بوده، برای این منظور از جعفری و خاک 3 مزرعه در شهر همدان با 3 تکرار برای هریک از مزارع نمونه‌برداری به عمل آمد. در کل، در این بررسی تعداد 9 نمونه جعفری و 9 نمونه خاک مورد ارزیابی قرار گرفت. نمونه‌ها در آزمایشگاه با استفاده از روش هضم اسیدی، هضم شدند. سپس غلظت عناصر توسط دستگاه نشر اتمی قرائت گردید و برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم افزار SPSSورژن 19 با سطح معناداری 05/0 استفاده شد. یافته‌ها: میانگین غلظت کادمیوم، نیکل، سرب و روی در سبزی جعفری به ترتیب برابر14/1، 56/2، 65/16، 23/25 میلی‌گرم بر کیلوگرم و میانگین غلظت این فلزات به ترتیب در خاک برابر 23/0، 51/23، 85/20، 5/57 میلی‌گرم بر کیلوگرم است. یافته‌های این مطالعه نشان داد که میانگین غلظت فلزات کادمیوم و سرب در گیاه جعفری بالاتر از حد استاندارد (WHO/FAO)است. این در حالی است که میانگین غلظت فلزات نیکل و روی در گیاه جعفری کمتر از حد استاندارد (WHO/FAO) تشخیص داده شد. همچنین میانگین غلظت هر چهار فلز مورد بررسی در خاک مزارع کمتر از حد استاندارد (WHO/FAO) بوده است. از طرفی مقدار شاخص خطر و سلامت(HRI)برای فلز سرب در جعفری بیش از 1 بوده و برای فلزات کادمیوم، نیکل و روی کمتر از 1 می باشد. نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های مطالعه، جعفری کشت شده در این منطقه به فلزات سنگین کادمیوم و سرب آلوده بوده‌است و نتایج، حاکی از انتقال بسیار ساده این فلزات از خاک به جعفری است که برای مصرف روزانه انسان سالم نبوده و شاخص خطر و سلامت (HRI) بیش از 1 برای فلز سرب، نشان دهنده خطر بالقوه بهداشتی این فلز در ارتباط با مصرف جعفری آلوده در رژیم غذایی روزانه انسان است. Introduction: Vegetables are important things of alimentary diet and beeing exposed to polluted alimentary diet of heavy metals via consumption of vegetables, be carried to account a risk for human health. This thesis have been done with target of appointment of concentration of cadmium, nickel, lead and zinc metals in soil and parsley and health risk assessment of this metals in withdrawed parsley vegetable from some farms in Hamedan city. Methods: This thesis was a applicational studing and for this meaning sampling was done from parsley and soil of 3 farms in Hamedan city with 3 repetition for every farms. In generally, in this survey 9 samples of parsley and 9 samples of soil was evaluated. Samples was digested in laboratory by using of acidic digestion. Then concentration of elements was read by using of atomic publication machinery and for analysis of datas, was used version 19 of SPSS (α=0/05). Results: Average concentration of cadmium, nickel, lead and zinc in parsley vegetable is in the order of 1/14, 2/56, 16/65 and 25/23 mg/kg and average concentration of this metals in soil is in the order of 0/23, 23/51, 20/85 and 57/5 mg/kg. Results of this study showed that average concentration of Cadmium and Leadin parsley is above WHO/FAO whereas average concentration of Nickel and Zink in parsleywas assessed less than WHO/FAO. Also the average concentration of every four metals in soil of farms was less than WHO/FAO levels.On the other hand the amount of risk and health index (HRI) in parsley for lead metal was above 1 and for cadmium, nickel and zinc metals was less than 1. Conclusion: According to the studing results, cultivated parsley in this area was polluted to the heavy metalsCadmium and Lead, and the results indicates the very easy transferring of this metals from soil to parsley that was not healthy for human daily consumption and risk and health index (HRI) that was above 1 for lead metal shows the hygienic potential risk of this metal in relation to the polluted parsley consumption in human daily alimentary diet. آلودگی خاک, سبزیجات, فلزات سنگین, ارزیابی خطر soil pollution, vegetables, heavy metals, risk assessment 129 143 http://tbj.ssu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-84&slc_lang=fa&sid=1 M Cheraghi مهرداد چراغی No Islamic Azad University,Hamedan دانشگاه آزاد اسلامی همدان A Ghobadi آزاده قبادی azadehghobadi@yahoo.com Yes Islamic Azad University,Hamedan دانشگاه آزاد اسلامی همدان