دوره 24، شماره 5 - ( اذر و دی 1405 )
جلد 24 شماره 5 صفحات 90-72 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Ethics code: IR.SSU.REC.DENTISTRY.1402.039
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Tabatabaei S H, Aboutalebi Koshkeno S A, sabaghzadegan F. Misconceptions About Oral Health and Dentistry: Attitude Evaluation of Clients at Yazd Dental School in 2023. TB 2026; 24 (5) :72-90
URL: http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-3792-fa.html
URL: http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-3792-fa.html
طباطبایی سید حسین، ابوطالبی کوشکنو شهاب الدین، صباغ زادگان فریناز. بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با باورهای نادرست بهداشت دهان و دندانپزشکی در سال 1402. طلوع بهداشت. 1405; 24 (5) :72-90
دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد ، farinazsabagh@yahoo.com
متن کامل [PDF 538 kb]
(13 دریافت)
| چکیده (HTML) (13 مشاهده)
جدول1: توزیع فراوانی شرکت کنندگان در مطالعه بر حسب اطلاعات دموگرافیک
جدول3 : توزیع فراوانی پاسخ شرکت کنندگان مورد بررسی به سوالات مربوط به عوامل مرتبط با کسب اطلاعات در خصوص سلامت دهان و دندان
جدول4: توزیع فراوانی نگرش شرکت کنندگان مورد بررسی به سوالات نگرش به ترتیب اولویت نمره
جدول5: تعیین و مقایسه میانگین نمره نگرش شرکتکنندگان در مطالعه برحسب اطلاعات دموگرافیک
T-test*
# ANOVA test
بحث و نتیجه گیری
درک علمی در مورد مفاهیم سلامت در طول تاریخ و به تدریج شکل گرفته است(8). از آنجا که اولین قدم برای اصلاح هر مشکلی شناخت آن می باشد لذا مطالعه حاضر با هدف بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با برخی باورهای نادرست دندانپزشکی و بعضی عوامل مرتبط انجام شد.
نمونه هایی از نگرش نادرست مانند: "درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود، مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می شود. تهیه ی رادیوگرافی دندان(عکس دندان) به علت اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود" بودند(جدول 4).در این مطالعه هر چند میانگین نمره نگرش برحسب گروه های سنی مختلف، تفاوت آماری معنی داری نشان نداد، در گروه های سنی بالاتر، میانگین نمره نگرش نادرست بیشتربود. این گونه به نظر می رسد که در افراد جوان تر در مقایسه با افراد مسن تر، باورهای نادرست و شبه علمی کمتر است. با توجه به پیشرفت علم و دسترسی بیشتر به اطلاعات جدید این مسئله منطقی به نظر می رسد.
نتایج مطالعه حاضر نشان داد نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در خصوص باورهای نادرست در زمینه دندانپزشکی در سال 1402، از نظر شدت در حد متوسط و از نظر وسعت در حدود نیمی از جامعه مورد بررسی وجود داشت. نتایج مطالعه ی طباطبایی نیز نشان داد که میانگین نمره نگرش در سطح متوسط ی قرار دارد که با نتایج مطالعه ی اخیر همسویی دارد(10). نگرش شرکت کنندگان بر حسب گروه های جنسی، گروه های سنی، مشاغل مختلف و انواع رسانه های مورد استفاده با یکدیگر تفاوت معناداری نداشت. اما در افراد با تحصیلات بالاتر میانگین نمره نگرش نادرست به طور معنی داری پایین تر بود. از آنجا که افراد زیادی از رسانه های اجتماعی استفاده می نمایند دندانپزشکان و دست اندرکاران سلامت دهان و دندان جامعه می توانند از این فرصت برای مقابله با تهدیدهای فراوان موجود و درعوض افزایش آگاهی و بهبود باورهای بهداشتی جامعه استفاده نمایند. در مطالعه ی انجام شده توسط رضوی و همکاران نیز سطح نگرش در افراد با سطح تحصیلات بالا بیشتر بود که با نتایج مطالعه ی اخیر نیز همسویی دارد(13).
در مطالعه حاضر بالاترین میانگین نمره نگرش(58/3) مربوط به این باور نادرست بود که "درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود". هرچند برای اکثر بیماران، بهبود در جذابیت صورت و لبخند، عوامل محرک اصلی برای دریافت درمان ارتودنسی است. اما در بسیاری از موارد، این نوع درمان می تواند به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند و به تغذیه بهتر آنها منجر شود (17). نتایج مطالعه ی Lishoy و همکاران نیز نشان داد که یکی از دلایل انجام ارتودنسی افزایش اطیمنان به خود و افزایش خود انگاره ی فرد است که با نتایج مطالعه ی اخیر همسویی دارد(18). دومین باورغلط این بود که "مصرف دخانیات باعث ایجاد سرطان دهان نمی شود زیرا من افرادی را می شناسم که سال های زیادی از عمرشان را سیگار کشیده اند ولی هرگز به این بیماری مبتلا نشده انداین در حالیست که خطر ابتلا به سرطان دهان در افراد سیگاری 7 تا 10 برابر افراد غیر سیگاری تخمین زده شده است و خطر ابتلا به سرطان دهان با پک های عمیق تر و تعداد سیگارهای بیشتر در روز افزایش می یابد(19). سومین باور نادرست این بود که "مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندان ها استفاده می کنم. نمک یک ماده طبیعی است که فواید و مضراتی برای دندان دارد. نمک دارای خواص ضد التهابی، ضد میکروبی و ساینده است که می تواند به کاهش محتوای اسیدی، متعادل کردن سطح pH، جلوگیری از پوسیدگی دندان، کشتن باکتری ها و حذف پلاک کمک کند(20). مطالعه ی انجام شده در نیجریه نشان می دهد که رعایت بهداشت و دندان و استفاده از مسواک در سنین زیر 60سال نسبت به گروه سنی بالای 60 سال بیشتر است و گروه سنی بالای 60 سال از روش های دیگر همانند نمک استفاده می کنند که این موضوع می تواند مرتبط با سطح تحصیلات و همچنین تقید نسبت به فرهنگ بومی آن منطقه باشد(21). لذا ارائه ی آگاهی صحیح می تواند بکارگیری رفتارهای بهداشت دهان و دندان را افزایش دهد و بکارگیری روش های غیر علمی همانند مصرف نمک را کاهش دهد.
در مطالعه حاضر این باور نادرست که " اغلب برای انجام درمانهای دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم، چون خدمات ارائه شده توسط آنها ارزان تر است" در جایگاه چهارم قرار داشت. به دنبال رکود اقتصادی در سرتاسر جهان و بدتر شدن شرایط زندگی انسانی ناشی از آن، اکثر کشورها با مشکلات بهداشتی جدی مواجه هستند و مردمشان برای تامین نیازهای بهداشتی خود با مشکل مواجه هستند(22). شواهد موجود نشان می دهد که هزینه بالای مراقبت های دندانی دلیل اصلی عدم مراجعه بیماران به دندانپزشک و دریافت خدمات دندانپزشکی است(23). در مطالعه طباطبایی و همکاران نیز (10) اولویت اول در خصوص مکان مراجعه برای انجام درمان های دندانپزشکی ابتدا مطب دندانپزشک عمومی، سپس دندانپزشک متخصص و بعد مطب دندانپزشک تجربی بود و مراجعین مهمترین دلیل خود را جهت مراجعه به آن مرکز، تعریف و توصیه ی دیگران از آن مرکز عنوان نموده بودند. در مطالعه مهدویان و همکاران(24) یکی از علل مراجعه بیماران به دندان سازان تجربی هزینه ی کمتر و اعتقاد بیماران به تجربه ی بیشتر دندان ساز تجربی عنوان شده است. این باور نادرست که :" اغلب برای انجام درمان های دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم چون تجربه ی بیشتری دارد" در مطالعه حاضر نیز بین 7/40 درصد افراد وجود داشت. این باور اشتباه که " فلوراید برای بدن مضر و سرطان زاست بنابراین از خمیر دندان های دارای فلوراید و یا دهان شویه فلوراید هرگز استفاده نمی کنم" در رتبه پنجم قرار داشت . اگرچه بسیاری از افراد فلوراید را در پیشگیری از پوسیدگی دندان مؤثر میدانند، برخی مطالعات نشان دادهاند که نگرانی درباره ایمنی فلوراید و باور به مضر بودن آن، از دلایل مهم امتناع از مصرف خمیردندانها و درمانهای فلورایددار است(26،25). در مطالعه حاضر این باور که: " بوی بد دهان، به دلیل ناراحتی های معده و دستگاه گوارش یا بیماری های تنفسی ایجاد می شود نه به دلیل مشکلات دهان و دندان؛ لذا برای درمان آن به متخصص گوارش یا داخلی یا گوش و حلق و بینی مراجعه می کنم " در جایگاه ششم قرار داشت (نمره 12/3). در مطالعه ی seaman و همکاران گزارش شده اشت که سیاری از بیماران پیش از مراجعه به دندانپزشک، به متخصص گوارش یا ENT مراجعه کرده بودنـد و حتی برخی اقدامـات غیرضـروری ماننـد آندوسکوپی یا جراحی ENT انجام داده بودند، درحالیکه منشأ اصلی مشکل دهانی بوده است(27). در مطالعات علت های مختلفی برای بوی بد دهان عنوان شده است. خورشیدی و رئوفی(28) در یک مطالعه مروری علل بوی بد دهان به دو دسته داخل دهانی و خارج دهانی تقسیم بندی نموده و گزارش کرده اند: حدود 85 درصد از موارد بوی بد دهان علتی در داخل دهان دارند و عمدتاً در اثر فعالیت میکروارگانیزم ها و تخریب و تجزیه آمینو اسیدها به گازهای بد بو ایجاد می شوند.
این باور نادرست است که"تهیه ی رادیوگرافی دندان (عکس دندان) به خاطر اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و بنابراین درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود" در رتبه هفتم قرارداشت(نمره 3). رادیوگرافی تشخیصی، یک روش تکمیلی مهم در تشخیص بوده و هیچ شکی در سودمند بودن معاینات رادیوگرافی در تشخیص بیماری های دهان و دندان وجود ندارد(29). امروزه با بهبود کیفیت فیلم رادیوگرافی و افزایش سرعت آن مدت زمان تابش اشعه برای ایجاد تصویری ایده کاهش یافته است(30) که خطرات رادیوگرافی دندان را به حداقل رسانده است.
در مجموع میانگین نمره کل نگرش شرکت کنندگان مورد بررسی 03/6± 83/44 از 75 نمره به عبارتی در حد متوسط بود. در رابطه با درصد فراوانی نگرش نادرست در جامعه ی مورد بررسی نیز، 30درصد افراد، دارای نگرش نادرست ضعیف، 3/46درصد نگرش نادرست متوسط و 3/22درصد نگرش نادرست شدید بودند. این نتایج تقریبا همانند نتایج مطالعه ی طباطبایی و همکاران (10) درحدود یک دهه قبل(سال 1391) بود.
3/80 درصد شرکت کنندگان میزان استفاده شان از رسانه (روزنامه ها و مجلات، رادیو و تلویزیون، شبکه های اجتماعی مجازی و ...) در شبانه روز را متوسط تا خیلی زیاد گزارش نمودند(3/53 درصد متوسط، 17درصد زیاد، 10درصد خیلی زیاد).
در مطالعه حاضر تنها 4/8 درصد، گزارش نمودند اصلا مسواک نمی زنند و حدود 60 درصد افراد ، روزانه بصورت منظم از مسواک استفاده می کنند. 8/56 درصد افراد گزارش نمودند تنها در صورتی که دچار درد دندان شوند، به دندانپزشک مراجعه می کنند. از آنجا که درد دندان مستقیماً با فعالیتهای روزانه افراد تداخل دارد، افراد را ناچار به مراجعه به دندانپزشکی می کند(31). افراد کمی (4/6 درصد) به منظور معاینه ی دوره ای سالی یکبار به دندانپزشک مراجعه می کردند. این درحالیست که برای یافتن بیماری های دندانی به ویژه پوسیدگی و بیماری های پریودنتال نیاز به معاینات منظم دندان ها وجود دارد(8). درمطالعه حاضر 4/42 درصد مراجعه به دندانپزشک عمومی را ترجیـح می دادند. انتخـاب مطب و مرکز
درمـانی در 1/72 درصـد افراد تحـت تاثیر تعریـف و توصیـه ی
دیگران از آن مرکز است.
نتایج مطالعه یگانه و خزائی(32) در مازندران نشان داد تجهیزات، خدمات، ویژگی های دندانپزشک، ظاهر حرفه ای و ویژگی های فعالیت های دندانی دندانپزشک در انتخاب دندانپزشک موثر می باشند. نتایج مطالعه Fernandez و همکاران(33) در ریاض عربستان، نشان داد که اکثر بیماران مراجعه به کلینیک خصوصی دندانپزشکی (2/53درصد) را نسبت به دانشکده دندانپزشکی (5/23درصد) یا یک درمانگاه دولتی (3/23درصد) ترجیح می دادند. دلایل انتخاب یک دندانپزشک خاص برای ارائه خدمات عمدتاً شهرت دندانپزشک و به دلیل توصیه های بستگان و دوستان بود، که با نتایج مطالعه حاضر تا حدودی مطابقت دارد.
در مطالعه حاضر اعتماد به اطلاعات ارائه شده در شبکه های اجتماعی برای پیشگیری و یا درمان مشکلات مربوط به سلامت دهان در 8/45 درصد شرکت کنندگان در حد متوسط، 6/33 درصد در حد کم و اصلاً، و 7/20 درصد در حد زیاد و خیلی زیاد بود. درموردِ "تاثیرِ تبلیغات وکلیپ هایمربوط به درمان های دندانپزشکی در شبکه های اجتماعی بر انتخاب نوع درمان و درمانگر"، پاسخِ 3/47 درصد شرکت کنندگان در حد متوسط، 5/39 درصد در حد کم و اصلاً، و 1/13درصد در حد زیاد و خیلی زیاد بود .
در پژوهش حاضر، مطالعه افراد در زمینه مسائل مربوط به سلامت دهان و دندان در حد متوسط (6/37درصد) و پایین بود(2/48 درصد، کم یا اصلاً). همچنین تاثیر کتابهای درسی دردوران مدرسه درزمینه آموزشمسائل مربوط به سلامتدهان و دندان متوسط (در 3/33 درصد افراد) و پایین(در 8/52 درصد افراد) بوده است . این درحالی است که در طول سالهای تحصیلی، باورهای مادامالعمر، نگرشهای مثبت و مهارتهای شخصی در بین کودکان در حال رشد است. آموزش بهداشت دهان و دندان باید به طور منظم در خانه توسط برنامه های ارتقا دهنده سلامت مدرسه تقویت شود، همچنین باید در مراحل کلیدی آموزشی در سراسر دوران تحصیلی توسعه یابد(34).
نتایج مطالعه فرنودی و همکاران(35) نشان داد توانایی کتاب های درسی دوره ابتدایی در ارائه پیام های بهداشت دهان و دندان در ایران نادیده گرفته شده و این مسئله می تواند دلیل مهمی برای اعتقاد به باورهای نادرست یا نامعتبر درباره واقعیت ها از جمله مسائل مربوط به سلامتی باشد که با نتایج مطالعه حاضر همسو بود. این باورهای نادرست می تواند به رفتارهای غیرمولد منجر شود و آسیب های جدی برای سلامت فرد و جامعه به دنبال داشته باشد(36) .
از جمله نقاط قوت مطالعه می توان به در دسترس بودن حجم زیادی از مراجعین اشاره نمود. مورد دیگر اینکه این تحقیق، به دنبال مطالعه ی قبلی محقق که در همین رابطه درسال 1391 انجام شده بود (10) صورت گرفت که برخی از تغییرات روندها مورد بحث قرار گرفته است. هرچند در این مطالعه تفاوت جامعه ی آماری به منظور مقایسه ،یکی از نقاط قوت مطالعه بود.
از نقاط ضعف مطالعه می توان به این نکته اشاره نمود که اغلب مراجعین به دانشکده از نظر وضعیت اقتصادی اجتماعی در سطح متوسط و پایین و به میزان کم تری شامل سایر اقشار مرفه تر جامعه بودند . لذا جامعه ی مورد بررسی نماینده ی کل جامعه نمی باشد.
در مجموع بر اساس نتایج این مطالعه، علیرغم اینکه مردم از
رسانه بویژه شبکه های اجتماعی زیاد استفاده می کنند اما این مسئله بر بهبود نگرش متقاضیان دریافت خدمات دندانپزشکی بویژه در افرادی با وضعیت اقتصادی_ اجتماعی و فرهنگی پایین تر تاثیرات مثبت چندانی نداشته است. فضاهای آموزشی حقیقی و مجازی، فرصت بسیار مهمی است که دست اندرکاران سلامت دهان و دندان در سطوح مختلف می توانند به منظور ارتقا و اصلاح نگرش های نادرست جامعه در رابطه با سلامت دهان و دندان از آن استفاده کنند. در دراز مدت آموزش و پرورش می تواند در آموزش واقعیت های علمی در زمینه سلامت دهان و دندان نقش مهمی ایفا کند. و در کوتاه مدت و میان مدت نیز، دست اندرکاران حوزه سلامت دهان و دندانپزشکان می توانند به ارائه اطلاعات صحیح و واقعیت های علمی در زمینـه سلامـت دهان و دنـدان بپردازنـد. دنـدانپزشـکان
می توانند از فرصت فراگیرشبکه های اجتماعی در افزایش آگاهی و بهبود باورهای بهداشتی جامعه استفاده نمایند.
لذا به منظور دستیابی به نتایج مطلوب در زمینه بهداشت دهان و دندان پیشنهاد می گردد سیاست گذاران سلامـت، دندانپزشکان آگاه و صاحب نظر در منابع مختلف، تبلیـغات مناسب را در رابطه با باورهای صحیح انجام دهند و با باورهای شبه علمـی و نادرسـت مقابـله کننـد تا از خطـرات این باورهای نامعتبـر جلوگیری شود.
ملاحظات اخلاقی
این مطالعه مورد تایید «کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علـوم پزشـکی شهیـد صـدوقی یـزد» به شمـاره IR.SSU.DENTISTRY. REC 1402.039 می باشد و به تصویب رسیده است.
سهم نویسندگان
سید حسین طباطبایی و شهاب الدین ابوطالبی کوشکنو در طراحی پژوهش و جمع آوری داده ها و سید حسین طباطبایی، شهاب الدین ابوطالبی کوشکنو و فریناز صباغزادگان در نگارش مقاله مشارکت داشته اند. نویسندگان نسخه نهایی را مطالعه و تایید نموده و مسئولیت پاسخگویی در قبال پژوهش را پذیرفته اند.
حمایت مالی
در انجام این پایان نامه از حمایت مالی هیچ سازمان یا موسسه ای استفاده نکردیم.
تضاد منافع
نویسندگان اعلام می دارند هیچ گونه تضاد منافعی در این مقاله وجود ندارد.
تقدیر و تشکر
نویسندگان از کمک و مساعدت معاونت پژوهشی دانشکده دندانپزشکی شهید صدوقی یزد قدردانی و امتنان فراوان دارند.
متن کامل: (6 مشاهده)
بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با باورهای نادرست بهداشت دهان و دندانپزشکی در سال 1402
نویسندگان: سید حسین طباطبایی1، شهاب الدین ابوطالبی کوشکنو2، فریناز صباغ زادگان3
1.دانشیار گروه آسیب شناسی دهان، فک و صورت ، دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد. ایران.
2.دندانپزشک عمومی، دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران.
3.نویسنده مسئول: استادیار گروه آسیب شناسی دهان، فک و صورت ، دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد،یزد، ایران.
تلفن تماس:09133598543 Email: farinazsabagh@yahoo.com
مقدمه: مردم باورهای مختلفی دربارهی بهداشت دهان و دندان که بعضی مبنای علمی نداشته و مانع دستیابی به سطح مطلوبی از بهداشت جامعه می گردند. مطالعه حاضر با هدف بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با باورهای نادرست بهداشت دهان و دندانپزشکی از زمستان سال 1401 تا 1402(به مدت یک سال) انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی-مقطعی، 300 نفر از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته دارای روایی و پایایی جمع آوری و با آزمون های آماری تحلیل شدند.
یافته ها: از نظر شدت، میانگین نمره نگرش نادرست 03/6± 83/44 بود. از نظر وسعت، 3/46 درصد افراد، نگرش نادرستی درحد متوسط داشتند. بین میانگین نمره نگرش نادرست برحسب جنسیت، سن ، شغل و رسانه در هر یک از زیرگروه ها تفاوتآماری معنی داری وجود نداشت. تفاوت بین میانگین نمره نگرش نادرست بر حسب میزان تحصیلات معنیدار بود. رگرسیون خطی نشان داد، هیچ کدام از متغیرهای مورد بررسی به طور معنی داری توانایی پیش بینی نگرش نادرست در مورد درمان های دندانپزشکی را ندارند.
نتیجه گیری: میزان باورهای نادرست در مورد دندانپزشکی درجامعه مورد بررسی از نظر شدت و وسعت در سطح متوسط بود. لذا با آموزش های مناسب بویژه در دوران تحصیل می توان از تاثیر باورهای نادرست در رابطه با سلامت دهان و دندان جلوگیری نمود.
واژه های کلیدی: نگرش، باورهای نادرست، درمان های دندانپزشکی، سلامت دهان ، بهداشت دهان
این مطالعه برگرفته از پایان نامه دانشجویی رشته دندانپزشکی دانشکده دندانپزشکی شهیدصدوقی یزد به تصویب رسیده می باشد.
مقدمه
سازمان بهداشت جهانی سلامت را در سه بعد جسمی، روانی و اجتماعی تعریف کرده است. بعد اجتماعی ریشه عمیقی در جامعه دارد و بر سلامت تأثیر می گذارد(2،1). فرهنگ به عنوان یک رفتار اجتماعی آموخته شده تعریف می شود و از طریق فرآیند یادگیری از یک گروه به گروه دیگر منتقل می شود(3). باورها و نگرش ها در رابطه با رفتارهای مطلوب بهداشتی نیز تحت تأثیر فرهنگ قرار دارند(3).
باورها، عقاید و اندیشههایی هستند که فرد به درستی و حقانیت آنها اعتقاد دارد و از دیرباز بر جامعه تأثیر گذاشته اند(4). مسائل مرتبط با سلامت دهان و دندان و دندانپزشکی نیز در زمان ها و در جوامع گوناگون، به درجات متفاوتی تحت تاثیر این باورهای فرهنگی نادرست قرار داشته است(5). امروزه می دانیم که بسیاری از این باورهای نادرست(از جمله درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود و یا اینکه مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می کنم) ، باعث تاخیر در تشخیص و درمان های دندانپزشکی می شود و این تاخیر پیامدهای مضری برای سلامت انسان دارد(6).
سلامت دهان و دندان یک مؤلفه حیاتی در سلامت و رفاه کلی در انسان است، اما در جوامع مختلف همچنان دست کم گرفته می شود. مشکلات سلامت دهان ازجمله؛ پوسیدگی دندان، بیماری های پریودونتال و سرطان دهان از مشکلات مهم بهداشت جهانی است که در جمعیت های مختلف در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه وجود دارند(7).
باورهای غلـط می تواننـد به دلایل مختـلفی مانند فقـدان سـواد
علمی، باورهای فرهنگی و باورهای غلط اجتماعی وجود داشته باشند. به طور کلی، باورها معمولاً از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و ریشه عمیقی در جامعه دارند، بنابراین شکستن این زنجیره دشوار است(8). برخی مطالعات، عدم آگاهی را دلیل اصلی باورهای نادرست نشان می دهند از این رو برای از بین بردن این باورها و تغییر طرز فکر و رفتارها، آموزش افراد توصیه شده است(9). مطالعات محدودی در ایران به بررسی دیدگاه افراد درباره باورهای مرتبط با بهداشت دهان و دندان پرداختهاند (13-10). در مطالعه ی انجام شده در شهر سنندج، پیش بینی کننده های رفتار بهداشت دهان بر اساس نظریه رفتار برنامه ریزی شده توسعه یافته مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که تمامی سازه های این نظریه پیش گویی کننده رفتار بهداشت دهان بودند(12). همچنین رضوی و همکاران نیز در مطالعه ای نگرش بیماران مراجعه کننده به مراکز دندانپزشکی انجام را بررسی کردند. در این مطالعه نظرات 392 نفر از بیماران توسط پرسشنامه ای جمع آوری گردید. نتایج مطالعه نشان داد که افزایش میانگین نمره با افزایش سطح تحصیلات ارتباط مثبت و معنی داری داشت. همچنین نتایج این مطالعه نشان داد که سطح نگرش آنها نسبت به بهداشت دهان و دندان در سطح متوسطی قرار دارد(13). همچنین نتایج مطالعه ی طباطبایی و همکاران نیز نشان داد که سطح نگرش بیماران نسبت به خدمات دندانپزشکی در سطح متوسطی قرار دارد. همچنین نتایج این مطالعه نشان داد رابطه معنی داری بین سن، میزان تحصیلات و شغل افراد، با میانگین اعتقاد به باورهای نادرست وجود دارد(10). همچنین در مطالعه ی حسینی و همکاران وضعیت پیشگویی کننده بهداشت دهان و دندان مادران باردار بر اساس تئوری رفتار برنامه ریزی شده مورد بررسی قرار گرفت. نتایج مطالعه نشان داد که سازه های نگرش، هنجار ذهنی وکنترل رفتاری درک شده 66% قصد رفتاری را پیشگویی کردند(14).
با توجه به مطالعات اندکی که در این زمینه انجام شده، بسیاری از این باورهای نادرست، باعث تاخیر در تشخیص و درمان های دندانپزشکی می شود(10،13،15،16)؛ لذا این مطالعه، با هدف بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با باورهای نادرست بهداشت دهان و دندانپزشکی در سال 1402 انجام شد.
روش بررسی
در این مطالعه ی مقطعی از نوع توصیفی-تحلیلی ، 300 نفر از مراجعه کنندگان به دانشکده دندانپزشکی شهر یزد در سال 1402 که معیارهای ورود به مطالعه را داشتند به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در مطالعه شرکت داده شدند.(معیار ورود: تمام مردان و زنان 18 سال و بالاتر اعم از ایرانی و یا اتباع که سابقه بیش از ده سال زندگی در شهر یزد را داشته و یا متولد یزد بودند. معیار خروج: عدم رضایت جهت شرکت در مطالعه و پرسشنامه های ناقص و مخدوش در نظر گرفته شد). ابزار پژوهش، یک پرسشنامه محقق ساخته (اصلاح شده پرسشنامه مطالعه قبلی محقق(10) براساس اهداف مطالعه حاضر) در همین رابطه بود که روایی و پایایی آن مجددا ارزیابی و تایید گردید. شرکت در مطالعه بصورت داوطلبانه و اختیاری بود. لذا بیمارانی که تمایل به شرکت در مطالعه داشتند پرسشنامه در اختیارآنها قرار گرفت. همچنین به مشارکت کنندگان اطمینان داده شد که نیازی به ثبت نام و نام خانوادگی نمی باشد و اطلاعات آنها به صورت محرمانه خواهد بود. در این پژوهش ، تمامی اصول اخلاقی در نظر گرفته شده است. شرکتکنندگان در جریان هدف پژوهش و مراحل اجرای آن قرار گرفتند. آنها همچنین از محرمانه بودن اطلاعات خود اطمینان داشتند و رضایت آنها جهت شرکت در مطالعه بصورت فرم کتبی رضایت نامه اخذ شد.
جهت بررسی روایی، پرسشنامه در اختیار 5 نفر از اعضای هیئت علمی دانشکده ی دندانپزشکی یزد قرار داده شده و پیشنهادات آنها بررسی و تغییرات لازم در پرسشنامه اعمال شد. سپس سوالات در اختیار 5 نفر از اعضای هیئت علمی رشته آسیب شناسی دهان و بیماری های دهان دانشکده دندانپزشکی یزد قرار داده شده و پیشنهادات آنها بررسی و تغییرات لازم در پرسشنامه اعمال شد. به منظور بررسی پایایی، پرسشنامه بصورت پایلوت با روش آزمون باز آزمون به فاصله یک ماه در اختیار 15 نفر از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی قرار گرفت و سوالات با پایایی آلفا کرونباخ بالای 77/0 تایید و انتخاب شد. پرسشنامه 28 سوال داشت و پرسشنامه حاوی 5 بخش بود:
الف)مشخصات دموگرافیک (سن، جنس، میزان تحصیلات، محل سکونت و شغل)
ب)ابزار رسانه مورد استفاده
پ)وضعیت بهداشت دهان و دندان و نحوه پیگیری آن
ت)عوامل مرتبط با کسب اطلاعات در خصوص سلامت دهان و دندان
ث)سوالات نگرش: شامل 15 سوال مربوط به نگرش ها و باورهای نادرست در رابطه با دندانپزشکی و درمان های دندانپزشکی مطابق مطالعه طباطبایی و همکاران(11) بود.
پاسخ سوالات نگرشی؛ بصورت طیف لیکرت 5 گزینه ای
شامل: " کاملاً موافقم، موافقم، نظری ندارم، مخالفم و کاملاً مخالفم" بود (10). در فاز اجرایی؛ پرسشنامه به صورت حضوری در سال 1402 به روش سرشماری، به صورت حضوری در اختیارتعدادی از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی قرار گرفت تا حجم نمونه لازم تکمیل گردید. حجم نمونه با نظر گرفتن سطح اطمینان 95 %و توان 80 % معادل 300 نفر تعیین گردید. حجم نمونه با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه 25 و فرمول زیر تعیین شد:
پس ازجمع آوری داده ها، جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار آماری SPSS نسخه 25 و آزمون های آماری T-test و ANOVA و آزمون تعقیبی Tukey HSD استفاده شد. سطح معنی داری آزمون ها کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها
در این مطالعه 300 نفر از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در سال 1402 شامل 227 نفر (7/75درصد) زن و 73 نفر (3/24درصد) مرد با میانگین سنی مراجعین 17/12±45/31 شرکت داشتند( جدول 1). با توجه به حجم بالای مراجعین، مشکلی در زمینه ی ریزش شرکت کنندگان در مطالعه وجود نداشت. براساس نتایج این مطالعه، 3/53 درصد از شرکت کنندگان میزان استفاده خود از رسانه های اجتماعی را در حد "متوسط"، 27 درصد "زیاد و خیلی زیاد" و 6/19درصد "کم" تا "اصلاً" اعلام نمودند. این طبقه بندی براساس پرسشنامه که با توجه به معیارهای شش گانه ی لیکرت (شامل اصلا، خیلی کم، کم، متوسط، زیاد، خیلی زیاد) بر مبنای خوداظهاری پرسش شوندگان انجام گرفت.
وضعیت کلی بهداشت دهان و دندان و نحوه پیگیری شرکت کنندگان در مطالعه در جدول 2 نشان داده شده است. در مطالعه حاضر تنها 4/8 درصد، گزارش نمودند اصلا مسواک نمی زنند. سایر افراد اعلام نمودند گاهی (34درصد)، همیشه یکبار (1/48) و دو بار و یا بیشتر (4/9درصد) در روز مسـواک می زنند. 8/56 درصد افراد گزارش نمودند تنها در صورتی که دچار درد دندان شوند به دندانپزشک مراجعه می کنند. متاسفانه افراد کمی (4/6درصد) به منظور معاینه ی دوره ای ســالی یکــبار به
دندانپزشک مراجعه می کردند. 4/42 درصد مراجعه به دندانپزشک عمومی را ترجیح می دادند. انتخاب مطب و مرکز درمانی در 1/72 درصد افراد تحت تاثیر تعریف و توصیه ی دیگران از آن مرکز می باشد. مطالعه حاضر نشان داد 4/51 درصد افراد دلیل عدم مراجعه ی دوباره به یک مرکز را ناموفق بودن درمان قبلی در آن مرکز عنوان نمودند. ترس از دردناک بودن درمان های دندانپزشکی (47درصد) و گران بودن هزینه ها (3/46درصد) مهمترین دلایل به تعویق انداختن درمان های دندانپزشکی در افراد مورد بررسی بود. در پاسخ به این سوال که برای پیشگیری و یا درمان مشکلات مربوط به سلامت دهان تا چه حد به اطلاعاتی که در شبکه های اجتماعی ارائه می شود،اعتماد می کنید، 8/45 درصد شرکت کنندگان پاسخ دادند در حد متوسط، 6/33 درصد در حد کم و اصلاً، و 7/20 درصد در حد زیاد و خیلی زیاد.
جـدول 3 توزیـع فـراوانـی پاسـخ شـرکـت کننـدگـان درمـورد
چگونگی کسب اطلاعات در خصوص سلامت دهان و دندان را
نشان می دهد. براساس نتایج، افراد در زمینه مسائل مربوط به سلامت دهان و دندان در حد متوسط و پایین بود، به طوری که 6/37درصد در حد متوسط و 2/48درصد کم یا اصلاً مطالعه ای در این زمینه نداشتند.در جدول 4 نگرش های نادرست مورد بررسی و فراوانی نسبی پاسخ ها و میانگین نمره شرکت کنندگان در مطالعه به ترتیب اولویت(از بیشترین به کمترین) آمده است. بالاترین میانگین نمره(58/3) مربوط به این باور نادرست بود که " درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود". دومین باور غلط این بود که " مصرف دخانیات باعث ایجاد سرطان دهان نمی شود زیرا من افرادی را می شناسم که سال های زیادی از عمرشان را سیگار کشیده اند ولی هرگز به این بیماری مبتلا نشده اند(نمره 35/3).
سومین باور نادرست این بود که "مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می کنم(نمره31/3 ). این باور نادرست که " اغلب برای انجام درمانهای دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم، چون خدمات ارائه شده توسط آنها ارزان تر است" در جایگاه چهارم قرار داشت(نمره 24/3). باور اشتباه که " فلوراید برای بدن مضر و سرطان زاست بنابراین از خمیر دندانهای دارای فلوراید و یا دهان شویه فلوراید هرگز استفاده نمی کنم" در رتبه پنجم قرار داشت(نمره 23/3).
" بوی بد دهان، به دلیل ناراحتی های معده و دستگاه گوارش یا بیماری های تنفسی ایجاد می شود نه به دلیل مشکلات دهان و دندان؛ لذا برای درمان آن به متخصص گوارش یا داخلی یا گوش و حلق و بینی مراجعه می کنم " در جایگاه ششم قرار داشت (نمره 12/3). "تهیه ی رادیوگرافی دندان (عکس دندان) به خاطر اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و بنابراین درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود" در رتبه هفتم قرارداشت(نمره 3).در مجموع میانگین نمره کل نگرش شرکت کنندگان مورد بررسی 03/6± 83/44 از 75 نمره از نظر شدت در حد متوسط بود.
میانگین نمره نگرش شرکت کنندگان بر حسب انواع جنسیت و محل های مختلف زندگی آنها توسط آزمون آماری t-test سنجیده شد و نتایج نشان داد تفاوت آماری معنی داری بین میانگین نمره نگرش افراد برحسب جنسیت و محل زندگی آنها وجود نداشت(05/0<P)(جدول 5). بر اساس نتایج آزمون آماری ANOVA تفاوت آماری معنی داری بین نمره نگرش برحسب انواع شغل ها (286/0=P)، بین نمره نگرش برحسب انواع گروه های سنی(128/0=P) و بین نمره نگرش بر حسب انواع رسانه های مختلف (827/0=P)وجود نداشت اما تفاوت بین نمره نگرش بر حسب میزان تحصیلات معنی دار بود به نحوی که با افزایش سطح تحصیلات نمره نگرش نادرست کاهش می یابد.(046/0=P) (جدول 5). در مقایسه ی دو به دوی گروه ها آزمون تعقیبی Tukey HSD نشان داد این تفاوت بین افراد با سطح تحصیلات زیردیپلم و افراد با تحصیلات لیسانس و بالاتر معنی دار می باشد(019/0=P). به منظور ارزیابی میانگین نمره نگرش نادرست بر حسب متغیرهای مورد نظر(سن، جنس، محل زندگی، میزان تحصیلات، شغل، رسانه مورد استفاده) تخمین نگرش نادرست از روی متغیرهای دموگرافیک برای کلیه ی متغیرها غیر معنی دار بود. بدین معنی که هیچ کدام از متغیرها توانایی پیش بینی نگرش نادرست افراد در مورد درمان های دندانپزشکی را ندارند.
نویسندگان: سید حسین طباطبایی1، شهاب الدین ابوطالبی کوشکنو2، فریناز صباغ زادگان3
1.دانشیار گروه آسیب شناسی دهان، فک و صورت ، دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد. ایران.
2.دندانپزشک عمومی، دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران.
3.نویسنده مسئول: استادیار گروه آسیب شناسی دهان، فک و صورت ، دانشکده ی دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد،یزد، ایران.
تلفن تماس:09133598543 Email: farinazsabagh@yahoo.com
مقدمه: مردم باورهای مختلفی دربارهی بهداشت دهان و دندان که بعضی مبنای علمی نداشته و مانع دستیابی به سطح مطلوبی از بهداشت جامعه می گردند. مطالعه حاضر با هدف بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با باورهای نادرست بهداشت دهان و دندانپزشکی از زمستان سال 1401 تا 1402(به مدت یک سال) انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی-مقطعی، 300 نفر از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته دارای روایی و پایایی جمع آوری و با آزمون های آماری تحلیل شدند.
یافته ها: از نظر شدت، میانگین نمره نگرش نادرست 03/6± 83/44 بود. از نظر وسعت، 3/46 درصد افراد، نگرش نادرستی درحد متوسط داشتند. بین میانگین نمره نگرش نادرست برحسب جنسیت، سن ، شغل و رسانه در هر یک از زیرگروه ها تفاوتآماری معنی داری وجود نداشت. تفاوت بین میانگین نمره نگرش نادرست بر حسب میزان تحصیلات معنیدار بود. رگرسیون خطی نشان داد، هیچ کدام از متغیرهای مورد بررسی به طور معنی داری توانایی پیش بینی نگرش نادرست در مورد درمان های دندانپزشکی را ندارند.
نتیجه گیری: میزان باورهای نادرست در مورد دندانپزشکی درجامعه مورد بررسی از نظر شدت و وسعت در سطح متوسط بود. لذا با آموزش های مناسب بویژه در دوران تحصیل می توان از تاثیر باورهای نادرست در رابطه با سلامت دهان و دندان جلوگیری نمود.
واژه های کلیدی: نگرش، باورهای نادرست، درمان های دندانپزشکی، سلامت دهان ، بهداشت دهان
این مطالعه برگرفته از پایان نامه دانشجویی رشته دندانپزشکی دانشکده دندانپزشکی شهیدصدوقی یزد به تصویب رسیده می باشد.
مقدمه
سازمان بهداشت جهانی سلامت را در سه بعد جسمی، روانی و اجتماعی تعریف کرده است. بعد اجتماعی ریشه عمیقی در جامعه دارد و بر سلامت تأثیر می گذارد(2،1). فرهنگ به عنوان یک رفتار اجتماعی آموخته شده تعریف می شود و از طریق فرآیند یادگیری از یک گروه به گروه دیگر منتقل می شود(3). باورها و نگرش ها در رابطه با رفتارهای مطلوب بهداشتی نیز تحت تأثیر فرهنگ قرار دارند(3).
باورها، عقاید و اندیشههایی هستند که فرد به درستی و حقانیت آنها اعتقاد دارد و از دیرباز بر جامعه تأثیر گذاشته اند(4). مسائل مرتبط با سلامت دهان و دندان و دندانپزشکی نیز در زمان ها و در جوامع گوناگون، به درجات متفاوتی تحت تاثیر این باورهای فرهنگی نادرست قرار داشته است(5). امروزه می دانیم که بسیاری از این باورهای نادرست(از جمله درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود و یا اینکه مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می کنم) ، باعث تاخیر در تشخیص و درمان های دندانپزشکی می شود و این تاخیر پیامدهای مضری برای سلامت انسان دارد(6).
سلامت دهان و دندان یک مؤلفه حیاتی در سلامت و رفاه کلی در انسان است، اما در جوامع مختلف همچنان دست کم گرفته می شود. مشکلات سلامت دهان ازجمله؛ پوسیدگی دندان، بیماری های پریودونتال و سرطان دهان از مشکلات مهم بهداشت جهانی است که در جمعیت های مختلف در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه وجود دارند(7).
باورهای غلـط می تواننـد به دلایل مختـلفی مانند فقـدان سـواد
علمی، باورهای فرهنگی و باورهای غلط اجتماعی وجود داشته باشند. به طور کلی، باورها معمولاً از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و ریشه عمیقی در جامعه دارند، بنابراین شکستن این زنجیره دشوار است(8). برخی مطالعات، عدم آگاهی را دلیل اصلی باورهای نادرست نشان می دهند از این رو برای از بین بردن این باورها و تغییر طرز فکر و رفتارها، آموزش افراد توصیه شده است(9). مطالعات محدودی در ایران به بررسی دیدگاه افراد درباره باورهای مرتبط با بهداشت دهان و دندان پرداختهاند (13-10). در مطالعه ی انجام شده در شهر سنندج، پیش بینی کننده های رفتار بهداشت دهان بر اساس نظریه رفتار برنامه ریزی شده توسعه یافته مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که تمامی سازه های این نظریه پیش گویی کننده رفتار بهداشت دهان بودند(12). همچنین رضوی و همکاران نیز در مطالعه ای نگرش بیماران مراجعه کننده به مراکز دندانپزشکی انجام را بررسی کردند. در این مطالعه نظرات 392 نفر از بیماران توسط پرسشنامه ای جمع آوری گردید. نتایج مطالعه نشان داد که افزایش میانگین نمره با افزایش سطح تحصیلات ارتباط مثبت و معنی داری داشت. همچنین نتایج این مطالعه نشان داد که سطح نگرش آنها نسبت به بهداشت دهان و دندان در سطح متوسطی قرار دارد(13). همچنین نتایج مطالعه ی طباطبایی و همکاران نیز نشان داد که سطح نگرش بیماران نسبت به خدمات دندانپزشکی در سطح متوسطی قرار دارد. همچنین نتایج این مطالعه نشان داد رابطه معنی داری بین سن، میزان تحصیلات و شغل افراد، با میانگین اعتقاد به باورهای نادرست وجود دارد(10). همچنین در مطالعه ی حسینی و همکاران وضعیت پیشگویی کننده بهداشت دهان و دندان مادران باردار بر اساس تئوری رفتار برنامه ریزی شده مورد بررسی قرار گرفت. نتایج مطالعه نشان داد که سازه های نگرش، هنجار ذهنی وکنترل رفتاری درک شده 66% قصد رفتاری را پیشگویی کردند(14).
با توجه به مطالعات اندکی که در این زمینه انجام شده، بسیاری از این باورهای نادرست، باعث تاخیر در تشخیص و درمان های دندانپزشکی می شود(10،13،15،16)؛ لذا این مطالعه، با هدف بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با باورهای نادرست بهداشت دهان و دندانپزشکی در سال 1402 انجام شد.
روش بررسی
در این مطالعه ی مقطعی از نوع توصیفی-تحلیلی ، 300 نفر از مراجعه کنندگان به دانشکده دندانپزشکی شهر یزد در سال 1402 که معیارهای ورود به مطالعه را داشتند به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و در مطالعه شرکت داده شدند.(معیار ورود: تمام مردان و زنان 18 سال و بالاتر اعم از ایرانی و یا اتباع که سابقه بیش از ده سال زندگی در شهر یزد را داشته و یا متولد یزد بودند. معیار خروج: عدم رضایت جهت شرکت در مطالعه و پرسشنامه های ناقص و مخدوش در نظر گرفته شد). ابزار پژوهش، یک پرسشنامه محقق ساخته (اصلاح شده پرسشنامه مطالعه قبلی محقق(10) براساس اهداف مطالعه حاضر) در همین رابطه بود که روایی و پایایی آن مجددا ارزیابی و تایید گردید. شرکت در مطالعه بصورت داوطلبانه و اختیاری بود. لذا بیمارانی که تمایل به شرکت در مطالعه داشتند پرسشنامه در اختیارآنها قرار گرفت. همچنین به مشارکت کنندگان اطمینان داده شد که نیازی به ثبت نام و نام خانوادگی نمی باشد و اطلاعات آنها به صورت محرمانه خواهد بود. در این پژوهش ، تمامی اصول اخلاقی در نظر گرفته شده است. شرکتکنندگان در جریان هدف پژوهش و مراحل اجرای آن قرار گرفتند. آنها همچنین از محرمانه بودن اطلاعات خود اطمینان داشتند و رضایت آنها جهت شرکت در مطالعه بصورت فرم کتبی رضایت نامه اخذ شد.
جهت بررسی روایی، پرسشنامه در اختیار 5 نفر از اعضای هیئت علمی دانشکده ی دندانپزشکی یزد قرار داده شده و پیشنهادات آنها بررسی و تغییرات لازم در پرسشنامه اعمال شد. سپس سوالات در اختیار 5 نفر از اعضای هیئت علمی رشته آسیب شناسی دهان و بیماری های دهان دانشکده دندانپزشکی یزد قرار داده شده و پیشنهادات آنها بررسی و تغییرات لازم در پرسشنامه اعمال شد. به منظور بررسی پایایی، پرسشنامه بصورت پایلوت با روش آزمون باز آزمون به فاصله یک ماه در اختیار 15 نفر از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی قرار گرفت و سوالات با پایایی آلفا کرونباخ بالای 77/0 تایید و انتخاب شد. پرسشنامه 28 سوال داشت و پرسشنامه حاوی 5 بخش بود:
الف)مشخصات دموگرافیک (سن، جنس، میزان تحصیلات، محل سکونت و شغل)
ب)ابزار رسانه مورد استفاده
پ)وضعیت بهداشت دهان و دندان و نحوه پیگیری آن
ت)عوامل مرتبط با کسب اطلاعات در خصوص سلامت دهان و دندان
ث)سوالات نگرش: شامل 15 سوال مربوط به نگرش ها و باورهای نادرست در رابطه با دندانپزشکی و درمان های دندانپزشکی مطابق مطالعه طباطبایی و همکاران(11) بود.
پاسخ سوالات نگرشی؛ بصورت طیف لیکرت 5 گزینه ای
شامل: " کاملاً موافقم، موافقم، نظری ندارم، مخالفم و کاملاً مخالفم" بود (10). در فاز اجرایی؛ پرسشنامه به صورت حضوری در سال 1402 به روش سرشماری، به صورت حضوری در اختیارتعدادی از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی قرار گرفت تا حجم نمونه لازم تکمیل گردید. حجم نمونه با نظر گرفتن سطح اطمینان 95 %و توان 80 % معادل 300 نفر تعیین گردید. حجم نمونه با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه 25 و فرمول زیر تعیین شد:
پس ازجمع آوری داده ها، جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار آماری SPSS نسخه 25 و آزمون های آماری T-test و ANOVA و آزمون تعقیبی Tukey HSD استفاده شد. سطح معنی داری آزمون ها کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها
در این مطالعه 300 نفر از مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در سال 1402 شامل 227 نفر (7/75درصد) زن و 73 نفر (3/24درصد) مرد با میانگین سنی مراجعین 17/12±45/31 شرکت داشتند( جدول 1). با توجه به حجم بالای مراجعین، مشکلی در زمینه ی ریزش شرکت کنندگان در مطالعه وجود نداشت. براساس نتایج این مطالعه، 3/53 درصد از شرکت کنندگان میزان استفاده خود از رسانه های اجتماعی را در حد "متوسط"، 27 درصد "زیاد و خیلی زیاد" و 6/19درصد "کم" تا "اصلاً" اعلام نمودند. این طبقه بندی براساس پرسشنامه که با توجه به معیارهای شش گانه ی لیکرت (شامل اصلا، خیلی کم، کم، متوسط، زیاد، خیلی زیاد) بر مبنای خوداظهاری پرسش شوندگان انجام گرفت.
وضعیت کلی بهداشت دهان و دندان و نحوه پیگیری شرکت کنندگان در مطالعه در جدول 2 نشان داده شده است. در مطالعه حاضر تنها 4/8 درصد، گزارش نمودند اصلا مسواک نمی زنند. سایر افراد اعلام نمودند گاهی (34درصد)، همیشه یکبار (1/48) و دو بار و یا بیشتر (4/9درصد) در روز مسـواک می زنند. 8/56 درصد افراد گزارش نمودند تنها در صورتی که دچار درد دندان شوند به دندانپزشک مراجعه می کنند. متاسفانه افراد کمی (4/6درصد) به منظور معاینه ی دوره ای ســالی یکــبار به
دندانپزشک مراجعه می کردند. 4/42 درصد مراجعه به دندانپزشک عمومی را ترجیح می دادند. انتخاب مطب و مرکز درمانی در 1/72 درصد افراد تحت تاثیر تعریف و توصیه ی دیگران از آن مرکز می باشد. مطالعه حاضر نشان داد 4/51 درصد افراد دلیل عدم مراجعه ی دوباره به یک مرکز را ناموفق بودن درمان قبلی در آن مرکز عنوان نمودند. ترس از دردناک بودن درمان های دندانپزشکی (47درصد) و گران بودن هزینه ها (3/46درصد) مهمترین دلایل به تعویق انداختن درمان های دندانپزشکی در افراد مورد بررسی بود. در پاسخ به این سوال که برای پیشگیری و یا درمان مشکلات مربوط به سلامت دهان تا چه حد به اطلاعاتی که در شبکه های اجتماعی ارائه می شود،اعتماد می کنید، 8/45 درصد شرکت کنندگان پاسخ دادند در حد متوسط، 6/33 درصد در حد کم و اصلاً، و 7/20 درصد در حد زیاد و خیلی زیاد.
جـدول 3 توزیـع فـراوانـی پاسـخ شـرکـت کننـدگـان درمـورد
چگونگی کسب اطلاعات در خصوص سلامت دهان و دندان را
نشان می دهد. براساس نتایج، افراد در زمینه مسائل مربوط به سلامت دهان و دندان در حد متوسط و پایین بود، به طوری که 6/37درصد در حد متوسط و 2/48درصد کم یا اصلاً مطالعه ای در این زمینه نداشتند.در جدول 4 نگرش های نادرست مورد بررسی و فراوانی نسبی پاسخ ها و میانگین نمره شرکت کنندگان در مطالعه به ترتیب اولویت(از بیشترین به کمترین) آمده است. بالاترین میانگین نمره(58/3) مربوط به این باور نادرست بود که " درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود". دومین باور غلط این بود که " مصرف دخانیات باعث ایجاد سرطان دهان نمی شود زیرا من افرادی را می شناسم که سال های زیادی از عمرشان را سیگار کشیده اند ولی هرگز به این بیماری مبتلا نشده اند(نمره 35/3).
سومین باور نادرست این بود که "مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می کنم(نمره31/3 ). این باور نادرست که " اغلب برای انجام درمانهای دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم، چون خدمات ارائه شده توسط آنها ارزان تر است" در جایگاه چهارم قرار داشت(نمره 24/3). باور اشتباه که " فلوراید برای بدن مضر و سرطان زاست بنابراین از خمیر دندانهای دارای فلوراید و یا دهان شویه فلوراید هرگز استفاده نمی کنم" در رتبه پنجم قرار داشت(نمره 23/3).
" بوی بد دهان، به دلیل ناراحتی های معده و دستگاه گوارش یا بیماری های تنفسی ایجاد می شود نه به دلیل مشکلات دهان و دندان؛ لذا برای درمان آن به متخصص گوارش یا داخلی یا گوش و حلق و بینی مراجعه می کنم " در جایگاه ششم قرار داشت (نمره 12/3). "تهیه ی رادیوگرافی دندان (عکس دندان) به خاطر اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و بنابراین درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود" در رتبه هفتم قرارداشت(نمره 3).در مجموع میانگین نمره کل نگرش شرکت کنندگان مورد بررسی 03/6± 83/44 از 75 نمره از نظر شدت در حد متوسط بود.
میانگین نمره نگرش شرکت کنندگان بر حسب انواع جنسیت و محل های مختلف زندگی آنها توسط آزمون آماری t-test سنجیده شد و نتایج نشان داد تفاوت آماری معنی داری بین میانگین نمره نگرش افراد برحسب جنسیت و محل زندگی آنها وجود نداشت(05/0<P)(جدول 5). بر اساس نتایج آزمون آماری ANOVA تفاوت آماری معنی داری بین نمره نگرش برحسب انواع شغل ها (286/0=P)، بین نمره نگرش برحسب انواع گروه های سنی(128/0=P) و بین نمره نگرش بر حسب انواع رسانه های مختلف (827/0=P)وجود نداشت اما تفاوت بین نمره نگرش بر حسب میزان تحصیلات معنی دار بود به نحوی که با افزایش سطح تحصیلات نمره نگرش نادرست کاهش می یابد.(046/0=P) (جدول 5). در مقایسه ی دو به دوی گروه ها آزمون تعقیبی Tukey HSD نشان داد این تفاوت بین افراد با سطح تحصیلات زیردیپلم و افراد با تحصیلات لیسانس و بالاتر معنی دار می باشد(019/0=P). به منظور ارزیابی میانگین نمره نگرش نادرست بر حسب متغیرهای مورد نظر(سن، جنس، محل زندگی، میزان تحصیلات، شغل، رسانه مورد استفاده) تخمین نگرش نادرست از روی متغیرهای دموگرافیک برای کلیه ی متغیرها غیر معنی دار بود. بدین معنی که هیچ کدام از متغیرها توانایی پیش بینی نگرش نادرست افراد در مورد درمان های دندانپزشکی را ندارند.
جدول1: توزیع فراوانی شرکت کنندگان در مطالعه بر حسب اطلاعات دموگرافیک
|
متغیر تعداد درصد
جنسیت زن 227 7/75مرد 73 3/24 گروه سنی (سال) 30< 167 56 49-30 101 3/33 50≤ 32 7/10 محل زندگی شهر یزد 276 92 روستا 24 8 میزان تحصیلات بی سواد 7 3/2 زیردیپلم 143 7/47 دیپلم 43 3/14 لیسانس 79 3/26 بالاتر از لیسانس 28 3/9 شغل بی کار 148 3/49 کارمند یا کارگر(مشاغل تحت نظر کارفرمای دولتی یا خصوصی) 118 3/39 هیئت علمی، حوزه،قاضی، پزشک 9 3 شغل آزاد (خویش فرمان) 25 3/8 |
جدول2: توزیع فراوانی پاسخ شرکت کنندگان مورد بررسی به سوالات مرتبط با وضعیت کلی بهداشت دهان و دندان و نحوه پیگیری از آن
| گویه | پاسخ | تعداد | درصد |
| شما معمولا چگونه مسواک می زنید؟ | اصلا مسواک نمی زنم | 25 | 4/8 |
| گاهی وقت ها به صورت نا منظم | 101 | 34 | |
| همیشه یکبار در روز به صورت منظم | 143 | 1/48 | |
| همیشه دو بار در روز و یا بیشتربه صورت منظم | 28 | 4/9 | |
| معمولا هر چند وقت یک بار به دندانپزشک مراجعه می کنید؟ | سالی یک دفعه جهت معاینه ی دوره ای، حتی اگر مشکلی هم نداشته باشم | 19 | 4/6 |
| در صورتی که هرگونه تغییری در دهان یا دندان هایم احساس کنم | 109 | 8/36 | |
| تنها در صورتی که دچار درد دندان شوم | 167 | 8/56 | |
| در اغلب موارد برای انجام درمان دندانپزشکی به کجا مراجعه می کنید؟ | مطب دندانپزشک عمومی | 126 | 4/42 |
| مطب دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی | 17 | 7/5 | |
| مطب دندانپزشک متخصص | 86 | 29 | |
| دانشکده ی دندانپزشکی | 1 | 3/0 | |
| درمانگاه های دندانپزشکی در سطح شهر | 37 | 5/12 | |
| درمانگاه تخصصی دندانپزشکی | 18 | 1/6 | |
| فرقی نمی کند، به نزدیک ترین مرکز مراجعه می کنم | 12 | 4 | |
| معمولا مهمترین دلیل شما برای انتخاب یک مرکز یا مطب دندانپزشکی برای اولین مراجعه چه بوده است؟ | مطالب نوشته شده روی تابلوی آن مرکز یا مطب | 30 | 2/10 |
| تعریف و توصیه ی دیگران از آن مرکز یا مطب | 212 | 1/72 | |
| مشاهده ی تمیز بودن و آراستگی ظاهری آن مرکز یا مطب | 42 | 3/14 | |
| تبلیغات رادیویی یا تلویزیونی یا شبکه های اجتماعی در مورد آن مرکز یا مطب | 10 | 4/3 | |
| معمولا مهمترین دلیل شما برای عدم مراجعه به یک مرکز یا مطب دندانپزشکی که قبلا مراجعه کرده بودید کدام است؟ | برخورد نامناسب مسئول پذیرش یا دندانپزشک | 33 | 5/11 |
| مشاهده ی عدم رعایت بهداشت در آن محل | 35 | 2/12 | |
| وجود درد یا ناراحتی بعد از یک درمان دندانپزشکی در آن مرکز | 44 | 3/15 | |
| ناموفق بودن درمان قبلی در آن مرکز | 148 | 4/51 | |
| هزینه های درمانی دندانپزشکی آن مرکز | 28 | 7/9 | |
| معمولا مهمترین دلیل شما برای به تعویق انداختن درمان های دندانپزشکی کدام است؟ | گران بودن هزینه ها | 133 | 3/46 |
| ترس از انتقال بیماری های مسری مانند ایدز و هپاتیت | 19 | 6/6 | |
| ترس از دردناک بودن درمان های دندانپزشکی | 135 | 47 | |
| کدام گزینه مهمترین و بیشترین تاثیر را بر عقاید شما در رابطه با دندانپزشکی و درمان های دندانپزشکی داشته است؟ | نظرات دوستان و آشنایان یا سایر افراد خانواده | 193 | 1/66 |
| مطالعه ی روزنامه ها، مجالت یا کتابهای علمی | 9 | 1/3 | |
| گوش دادن به مباحث علمی در رادیو و تلویزیون | 36 | 3/12 | |
| توجه به تبلیغات ارائه شده در رادیو و تلویزیون | 10 | 4/3 | |
| توجه به تابلو های آموزشی یا کتابچه های آموزشی ها در مطب یا مراکز درمانی | 14 | 8/4 | |
| مطالب مطرح شده در شبکه های اجتماعی از جمله اینستاگرام و تلگرام و... | 30 | 3/10 |
جدول3 : توزیع فراوانی پاسخ شرکت کنندگان مورد بررسی به سوالات مربوط به عوامل مرتبط با کسب اطلاعات در خصوص سلامت دهان و دندان
| سوال | اصلا تعداد(%) |
کم تعداد(%) | متوسط تعداد(%) | زیاد تعداد(%) | خیلیزیاد تعداد(%) |
| آیا تا کنون در مورد مسائل مربوط به سلامت دهان مطالعه ای داشته اید؟ | 35 | 107 | 111 | 30 | 12 |
| (9/11) | (3/36) | (6/37) | (2/10) | (1/4) | |
| برای پیشگیری و یا درمان مشکلات مربوط به سلامت دهان تا چه حد به انچه در شبکه های اجتماعی(رادیو ،تلویزیون، روزنامه ، مجلات ، اینترنت و شبکه های اجتماعی) گفته می شود؛ اعتماد دارید؟ | 13 | 86 | 135 | 45 | 16 |
| (4/4) | (2/29) | (8/45) | (3/15) | (4/5) | |
| تبلیغات وکلیپ هایمربوط به درمان های دندانپزشکی در شبکه های اجتماعی در رابطه با انتخاب نوع درمان و درمانگر تا چهحد ممکن است برروی شما تاثیرداشته باشد؟ | 19 | 92 | 133 | 24 | 13 |
| (8/6) | (7/32) | (3/47) | (5/8) | (6/4) | |
| آیا کتابهای درسی دردوران مدرسه درزمینه آموزشمسائل مربوط به سلامتدهانودندان به شما کمکی نموده است؟ | 69 | 83 | 93 | 32 | 11 |
| (24) | (8/28) | (3/32) | (1/11) | (8/3) | |
| اخبارو اطلاعات ارائهشده توسطرسانهها(شامل: رادیو، تلویزیون، روزنامه و مجلات، اینترنت و شبکههایاجتماعی) بهچهمیزان در شکلگیری عقاید و باورهای شما درمورد مسائل مربوط به سلامتدهان و درمانهای دندانپزشکی تاثیر داشته ودارد؟ | 17 | 89 | 124 | 36 | 20 |
| (9/5) | (1/31) | (4/43) | (6/12) | (7) | |
| عقاید و باورهای شما در مورد مسائل مربوط به سلامتدهان و درمانهای دندانپزشکی به چه میزان شما را ترغیبوتشویق کرده یا می کند تا اخبار و اطلاعات ارائه شده توسط رسانه ها(شامل رادیو، تلویزیون، روزنامه و مجلات، اینترنت و شبکه های اجتماعی) در آن موضوع را جستجو و پیگیری کنید؟ | 36 | 65 | 141 | 29 | 15 |
| (6/12) | (7/22) | (3/49) | (1/10) | (2/5) |
جدول4: توزیع فراوانی نگرش شرکت کنندگان مورد بررسی به سوالات نگرش به ترتیب اولویت نمره
| اولویت | سوال | پاسخ | میانگین نمره |
||||
| کاملا موافقم | موافقم | نظری ندارم | مخالفم | کاملا مخالفم | |||
| 1 | درمانهای ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود. | (4/0) 12 | (3/22)67 | (7/48)146 | (7/19)59 | (3/5)16 | 58/3 |
| 2 | مصرف دخانیات باعث ایجاد سرطان دهان نمی شود زیرا من افرادی را می شناسم که سال های زیادی از عمرشان را سیگار کشیده اند ولی هرگز به این بیماری مبتلا نشده اند. | (7/7)23 | (7/59)89 | (3/36)109 | (7/18)56 | (7/7)23 | 35/3 |
| 3 | مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می کنم. | (3/10)31 | (23)69 | (7/39)119 | (3/18)55 | (7/8)26 | 31/3 |
| 4 | اغلب برای انجام درمان های دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم چون خدمات ارائه شده توسط آنها ارزان تر است. | (3/6)19 | (13)39 | (3/44)133 | (3/23)70 | (13)39 | 24/3 |
| 5 | فلوراید برای بدن مضر و سرطان زاست بنابراین از خمیر دندانهای دارای فلوراید و یا دهان شویه فلوراید هرگز استفاده نمی کنم. | (3/17)52 | (7/33)101 | (3/39)118 | (4)12 | (7/5)17 | 23/3 |
| 6 | بوی بد دهان، به دلیل ناراحتی های معده و دستگاه گوارش یا بیماری های تنفسی ایجاد می شود نه به دلیل مشکلات دهان و دندان؛ لذا برای درمان آن به متخصص گوارش یا داخلی یا گوش و حلق و بینی مراجعه می کنم | (3/15)46 | (32)69 | (7/29)89 | (3/22)67 | (7/9)29 | 12/3 |
| 7 | تهیه ی رادیوگرافی دندان (عکس دندان)به خاطر اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و بنابراین درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود. | (3/15)46 | (32)96 | (3/39)118 | (11)33 | (3/2)7 | 3 |
| 8 | با هر بار بارداری، مادر یک دندان خود را از دست خواهد داد. | (7/5)17 | (7/22)68 | (7/51)155 | (3/13)40 | (7/6)20 | 93/2 |
| 9 | اغلب برای انجام درمان های دندانپزشکی ام ، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم چون تجربه ی بیشتری دارد. | (9)27 | (7/31)95 | (48)144 | (9)27 | (3/2)7 | 92/2 |
| 10 | مهمترین دلیل پوسیدگی دندانها، به ارث رسیدن جنس بد دندان ها از والدین است. | (9)27 | (3/21)64 | (7/49)149 | (15)45 | (5)15 | 89/2 |
| 11 | دندان های شیری موقتی هستند، بنابراین درست کردن آنها، تنها هزینه ی اضافی بر والدین تحمیل می کند. | (6)18 | (3/8)25 | (3/28)85 | (3/36)109 | (21)63 | 88/2 |
| 12 | جرم گیری دندان ها مضر است، چون باعث لقی دندان ها، حساسیت آنها به سرما، گرما و آسیب به لثه ها می شود. | (3/4)13 | (12)36 | (44)132 | (24)72 | (7/15)47 | 89/2 |
| 13 | در دوران شیردهی، چون کلسیم از دندان های مادر برداشته می شود، دندان های مادر زودتر خراب می شود | (5)15 | (19)57 | (7/41)125 | (7/27)83 | (7/6)20 | 86/2 |
| 14 | استفاده از قطره ی آهن در کودکان، موجب خرابی دندان ها می شود. | (5)15 | (12)36 | (41)123 | (31)93 | (11)33 | 53/2 |
| 15 | رویش دندان های شیری موجب تب، آبریزش بینی، بی اشتهایی، اسهال و بی قراری کودک می شود. | (4)12 | (12)36 | (50)150 | (25)75 | (9)27 | 47/2 |
|
متغیر میانگین انحراف معیار P-value
مرد 71/43 83/5 جنسیت زن 18/45 06/6 927/0* گروه سنی (سال) 30< 54/43 84/5 128/0# 49-30 81/44 14/6 50≤ 60/45 19/6 محل زندگی شهر یزد 00/44 02/6 439/0* روستا 90/44 19/6 میزان تحصیلات بی سواد 85/45 58/3 046/0# زیردیپلم 42/47 75/5 دیپلم 90/44 72/5 دانشگاهی یا حوزوی تا لیسانس 84/44 16/6 بالاتر از لیسانس 83/42 75/6 شغل بی کار 56/44 66/5 286/0# کارمند، کارگر، بازنشسته 55/47 31/6 هیئت علمی، حوزوی، قاضی، پزشک 56/43 08/7 شغل آزاد 25/45 44/4 رسانه مورد استفاده رادیو و تلویزیون 78/44 88/4 827/0# روزنامه و مجلات 23/44 38/5 شبکه های اجتماعی همانند تلگرام واتس اپ و اینستگرام 95/44 55/6
|
# ANOVA test
درک علمی در مورد مفاهیم سلامت در طول تاریخ و به تدریج شکل گرفته است(8). از آنجا که اولین قدم برای اصلاح هر مشکلی شناخت آن می باشد لذا مطالعه حاضر با هدف بررسی نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در رابطه با برخی باورهای نادرست دندانپزشکی و بعضی عوامل مرتبط انجام شد.
نمونه هایی از نگرش نادرست مانند: "درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود، مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندانها استفاده می شود. تهیه ی رادیوگرافی دندان(عکس دندان) به علت اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود" بودند(جدول 4).در این مطالعه هر چند میانگین نمره نگرش برحسب گروه های سنی مختلف، تفاوت آماری معنی داری نشان نداد، در گروه های سنی بالاتر، میانگین نمره نگرش نادرست بیشتربود. این گونه به نظر می رسد که در افراد جوان تر در مقایسه با افراد مسن تر، باورهای نادرست و شبه علمی کمتر است. با توجه به پیشرفت علم و دسترسی بیشتر به اطلاعات جدید این مسئله منطقی به نظر می رسد.
نتایج مطالعه حاضر نشان داد نگرش مراجعین به دانشکده دندانپزشکی یزد در خصوص باورهای نادرست در زمینه دندانپزشکی در سال 1402، از نظر شدت در حد متوسط و از نظر وسعت در حدود نیمی از جامعه مورد بررسی وجود داشت. نتایج مطالعه ی طباطبایی نیز نشان داد که میانگین نمره نگرش در سطح متوسط ی قرار دارد که با نتایج مطالعه ی اخیر همسویی دارد(10). نگرش شرکت کنندگان بر حسب گروه های جنسی، گروه های سنی، مشاغل مختلف و انواع رسانه های مورد استفاده با یکدیگر تفاوت معناداری نداشت. اما در افراد با تحصیلات بالاتر میانگین نمره نگرش نادرست به طور معنی داری پایین تر بود. از آنجا که افراد زیادی از رسانه های اجتماعی استفاده می نمایند دندانپزشکان و دست اندرکاران سلامت دهان و دندان جامعه می توانند از این فرصت برای مقابله با تهدیدهای فراوان موجود و درعوض افزایش آگاهی و بهبود باورهای بهداشتی جامعه استفاده نمایند. در مطالعه ی انجام شده توسط رضوی و همکاران نیز سطح نگرش در افراد با سطح تحصیلات بالا بیشتر بود که با نتایج مطالعه ی اخیر نیز همسویی دارد(13).
در مطالعه حاضر بالاترین میانگین نمره نگرش(58/3) مربوط به این باور نادرست بود که "درمان های ارتودنسی فقط به منظور زیبایی انجام می شود". هرچند برای اکثر بیماران، بهبود در جذابیت صورت و لبخند، عوامل محرک اصلی برای دریافت درمان ارتودنسی است. اما در بسیاری از موارد، این نوع درمان می تواند به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند و به تغذیه بهتر آنها منجر شود (17). نتایج مطالعه ی Lishoy و همکاران نیز نشان داد که یکی از دلایل انجام ارتودنسی افزایش اطیمنان به خود و افزایش خود انگاره ی فرد است که با نتایج مطالعه ی اخیر همسویی دارد(18). دومین باورغلط این بود که "مصرف دخانیات باعث ایجاد سرطان دهان نمی شود زیرا من افرادی را می شناسم که سال های زیادی از عمرشان را سیگار کشیده اند ولی هرگز به این بیماری مبتلا نشده انداین در حالیست که خطر ابتلا به سرطان دهان در افراد سیگاری 7 تا 10 برابر افراد غیر سیگاری تخمین زده شده است و خطر ابتلا به سرطان دهان با پک های عمیق تر و تعداد سیگارهای بیشتر در روز افزایش می یابد(19). سومین باور نادرست این بود که "مسواک زدن مخصوصا در شب ها مضر است و به جای آن تنها از نمک برای تمیز کردن دندان ها استفاده می کنم. نمک یک ماده طبیعی است که فواید و مضراتی برای دندان دارد. نمک دارای خواص ضد التهابی، ضد میکروبی و ساینده است که می تواند به کاهش محتوای اسیدی، متعادل کردن سطح pH، جلوگیری از پوسیدگی دندان، کشتن باکتری ها و حذف پلاک کمک کند(20). مطالعه ی انجام شده در نیجریه نشان می دهد که رعایت بهداشت و دندان و استفاده از مسواک در سنین زیر 60سال نسبت به گروه سنی بالای 60 سال بیشتر است و گروه سنی بالای 60 سال از روش های دیگر همانند نمک استفاده می کنند که این موضوع می تواند مرتبط با سطح تحصیلات و همچنین تقید نسبت به فرهنگ بومی آن منطقه باشد(21). لذا ارائه ی آگاهی صحیح می تواند بکارگیری رفتارهای بهداشت دهان و دندان را افزایش دهد و بکارگیری روش های غیر علمی همانند مصرف نمک را کاهش دهد.
در مطالعه حاضر این باور نادرست که " اغلب برای انجام درمانهای دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم، چون خدمات ارائه شده توسط آنها ارزان تر است" در جایگاه چهارم قرار داشت. به دنبال رکود اقتصادی در سرتاسر جهان و بدتر شدن شرایط زندگی انسانی ناشی از آن، اکثر کشورها با مشکلات بهداشتی جدی مواجه هستند و مردمشان برای تامین نیازهای بهداشتی خود با مشکل مواجه هستند(22). شواهد موجود نشان می دهد که هزینه بالای مراقبت های دندانی دلیل اصلی عدم مراجعه بیماران به دندانپزشک و دریافت خدمات دندانپزشکی است(23). در مطالعه طباطبایی و همکاران نیز (10) اولویت اول در خصوص مکان مراجعه برای انجام درمان های دندانپزشکی ابتدا مطب دندانپزشک عمومی، سپس دندانپزشک متخصص و بعد مطب دندانپزشک تجربی بود و مراجعین مهمترین دلیل خود را جهت مراجعه به آن مرکز، تعریف و توصیه ی دیگران از آن مرکز عنوان نموده بودند. در مطالعه مهدویان و همکاران(24) یکی از علل مراجعه بیماران به دندان سازان تجربی هزینه ی کمتر و اعتقاد بیماران به تجربه ی بیشتر دندان ساز تجربی عنوان شده است. این باور نادرست که :" اغلب برای انجام درمان های دندانپزشکی ام، به دندانساز یا کمک دندانپزشک تجربی مراجعه می کنم چون تجربه ی بیشتری دارد" در مطالعه حاضر نیز بین 7/40 درصد افراد وجود داشت. این باور اشتباه که " فلوراید برای بدن مضر و سرطان زاست بنابراین از خمیر دندان های دارای فلوراید و یا دهان شویه فلوراید هرگز استفاده نمی کنم" در رتبه پنجم قرار داشت . اگرچه بسیاری از افراد فلوراید را در پیشگیری از پوسیدگی دندان مؤثر میدانند، برخی مطالعات نشان دادهاند که نگرانی درباره ایمنی فلوراید و باور به مضر بودن آن، از دلایل مهم امتناع از مصرف خمیردندانها و درمانهای فلورایددار است(26،25). در مطالعه حاضر این باور که: " بوی بد دهان، به دلیل ناراحتی های معده و دستگاه گوارش یا بیماری های تنفسی ایجاد می شود نه به دلیل مشکلات دهان و دندان؛ لذا برای درمان آن به متخصص گوارش یا داخلی یا گوش و حلق و بینی مراجعه می کنم " در جایگاه ششم قرار داشت (نمره 12/3). در مطالعه ی seaman و همکاران گزارش شده اشت که سیاری از بیماران پیش از مراجعه به دندانپزشک، به متخصص گوارش یا ENT مراجعه کرده بودنـد و حتی برخی اقدامـات غیرضـروری ماننـد آندوسکوپی یا جراحی ENT انجام داده بودند، درحالیکه منشأ اصلی مشکل دهانی بوده است(27). در مطالعات علت های مختلفی برای بوی بد دهان عنوان شده است. خورشیدی و رئوفی(28) در یک مطالعه مروری علل بوی بد دهان به دو دسته داخل دهانی و خارج دهانی تقسیم بندی نموده و گزارش کرده اند: حدود 85 درصد از موارد بوی بد دهان علتی در داخل دهان دارند و عمدتاً در اثر فعالیت میکروارگانیزم ها و تخریب و تجزیه آمینو اسیدها به گازهای بد بو ایجاد می شوند.
این باور نادرست است که"تهیه ی رادیوگرافی دندان (عکس دندان) به خاطر اشعه ی ایکس به بدن، ضرر دارد و بنابراین درمان ریشه (عصب کشی) دندان بهتر است بدون رادیوگرافی انجام شود" در رتبه هفتم قرارداشت(نمره 3). رادیوگرافی تشخیصی، یک روش تکمیلی مهم در تشخیص بوده و هیچ شکی در سودمند بودن معاینات رادیوگرافی در تشخیص بیماری های دهان و دندان وجود ندارد(29). امروزه با بهبود کیفیت فیلم رادیوگرافی و افزایش سرعت آن مدت زمان تابش اشعه برای ایجاد تصویری ایده کاهش یافته است(30) که خطرات رادیوگرافی دندان را به حداقل رسانده است.
در مجموع میانگین نمره کل نگرش شرکت کنندگان مورد بررسی 03/6± 83/44 از 75 نمره به عبارتی در حد متوسط بود. در رابطه با درصد فراوانی نگرش نادرست در جامعه ی مورد بررسی نیز، 30درصد افراد، دارای نگرش نادرست ضعیف، 3/46درصد نگرش نادرست متوسط و 3/22درصد نگرش نادرست شدید بودند. این نتایج تقریبا همانند نتایج مطالعه ی طباطبایی و همکاران (10) درحدود یک دهه قبل(سال 1391) بود.
3/80 درصد شرکت کنندگان میزان استفاده شان از رسانه (روزنامه ها و مجلات، رادیو و تلویزیون، شبکه های اجتماعی مجازی و ...) در شبانه روز را متوسط تا خیلی زیاد گزارش نمودند(3/53 درصد متوسط، 17درصد زیاد، 10درصد خیلی زیاد).
در مطالعه حاضر تنها 4/8 درصد، گزارش نمودند اصلا مسواک نمی زنند و حدود 60 درصد افراد ، روزانه بصورت منظم از مسواک استفاده می کنند. 8/56 درصد افراد گزارش نمودند تنها در صورتی که دچار درد دندان شوند، به دندانپزشک مراجعه می کنند. از آنجا که درد دندان مستقیماً با فعالیتهای روزانه افراد تداخل دارد، افراد را ناچار به مراجعه به دندانپزشکی می کند(31). افراد کمی (4/6 درصد) به منظور معاینه ی دوره ای سالی یکبار به دندانپزشک مراجعه می کردند. این درحالیست که برای یافتن بیماری های دندانی به ویژه پوسیدگی و بیماری های پریودنتال نیاز به معاینات منظم دندان ها وجود دارد(8). درمطالعه حاضر 4/42 درصد مراجعه به دندانپزشک عمومی را ترجیـح می دادند. انتخـاب مطب و مرکز
درمـانی در 1/72 درصـد افراد تحـت تاثیر تعریـف و توصیـه ی
دیگران از آن مرکز است.
نتایج مطالعه یگانه و خزائی(32) در مازندران نشان داد تجهیزات، خدمات، ویژگی های دندانپزشک، ظاهر حرفه ای و ویژگی های فعالیت های دندانی دندانپزشک در انتخاب دندانپزشک موثر می باشند. نتایج مطالعه Fernandez و همکاران(33) در ریاض عربستان، نشان داد که اکثر بیماران مراجعه به کلینیک خصوصی دندانپزشکی (2/53درصد) را نسبت به دانشکده دندانپزشکی (5/23درصد) یا یک درمانگاه دولتی (3/23درصد) ترجیح می دادند. دلایل انتخاب یک دندانپزشک خاص برای ارائه خدمات عمدتاً شهرت دندانپزشک و به دلیل توصیه های بستگان و دوستان بود، که با نتایج مطالعه حاضر تا حدودی مطابقت دارد.
در مطالعه حاضر اعتماد به اطلاعات ارائه شده در شبکه های اجتماعی برای پیشگیری و یا درمان مشکلات مربوط به سلامت دهان در 8/45 درصد شرکت کنندگان در حد متوسط، 6/33 درصد در حد کم و اصلاً، و 7/20 درصد در حد زیاد و خیلی زیاد بود. درموردِ "تاثیرِ تبلیغات وکلیپ هایمربوط به درمان های دندانپزشکی در شبکه های اجتماعی بر انتخاب نوع درمان و درمانگر"، پاسخِ 3/47 درصد شرکت کنندگان در حد متوسط، 5/39 درصد در حد کم و اصلاً، و 1/13درصد در حد زیاد و خیلی زیاد بود .
در پژوهش حاضر، مطالعه افراد در زمینه مسائل مربوط به سلامت دهان و دندان در حد متوسط (6/37درصد) و پایین بود(2/48 درصد، کم یا اصلاً). همچنین تاثیر کتابهای درسی دردوران مدرسه درزمینه آموزشمسائل مربوط به سلامتدهان و دندان متوسط (در 3/33 درصد افراد) و پایین(در 8/52 درصد افراد) بوده است . این درحالی است که در طول سالهای تحصیلی، باورهای مادامالعمر، نگرشهای مثبت و مهارتهای شخصی در بین کودکان در حال رشد است. آموزش بهداشت دهان و دندان باید به طور منظم در خانه توسط برنامه های ارتقا دهنده سلامت مدرسه تقویت شود، همچنین باید در مراحل کلیدی آموزشی در سراسر دوران تحصیلی توسعه یابد(34).
نتایج مطالعه فرنودی و همکاران(35) نشان داد توانایی کتاب های درسی دوره ابتدایی در ارائه پیام های بهداشت دهان و دندان در ایران نادیده گرفته شده و این مسئله می تواند دلیل مهمی برای اعتقاد به باورهای نادرست یا نامعتبر درباره واقعیت ها از جمله مسائل مربوط به سلامتی باشد که با نتایج مطالعه حاضر همسو بود. این باورهای نادرست می تواند به رفتارهای غیرمولد منجر شود و آسیب های جدی برای سلامت فرد و جامعه به دنبال داشته باشد(36) .
از جمله نقاط قوت مطالعه می توان به در دسترس بودن حجم زیادی از مراجعین اشاره نمود. مورد دیگر اینکه این تحقیق، به دنبال مطالعه ی قبلی محقق که در همین رابطه درسال 1391 انجام شده بود (10) صورت گرفت که برخی از تغییرات روندها مورد بحث قرار گرفته است. هرچند در این مطالعه تفاوت جامعه ی آماری به منظور مقایسه ،یکی از نقاط قوت مطالعه بود.
از نقاط ضعف مطالعه می توان به این نکته اشاره نمود که اغلب مراجعین به دانشکده از نظر وضعیت اقتصادی اجتماعی در سطح متوسط و پایین و به میزان کم تری شامل سایر اقشار مرفه تر جامعه بودند . لذا جامعه ی مورد بررسی نماینده ی کل جامعه نمی باشد.
در مجموع بر اساس نتایج این مطالعه، علیرغم اینکه مردم از
رسانه بویژه شبکه های اجتماعی زیاد استفاده می کنند اما این مسئله بر بهبود نگرش متقاضیان دریافت خدمات دندانپزشکی بویژه در افرادی با وضعیت اقتصادی_ اجتماعی و فرهنگی پایین تر تاثیرات مثبت چندانی نداشته است. فضاهای آموزشی حقیقی و مجازی، فرصت بسیار مهمی است که دست اندرکاران سلامت دهان و دندان در سطوح مختلف می توانند به منظور ارتقا و اصلاح نگرش های نادرست جامعه در رابطه با سلامت دهان و دندان از آن استفاده کنند. در دراز مدت آموزش و پرورش می تواند در آموزش واقعیت های علمی در زمینه سلامت دهان و دندان نقش مهمی ایفا کند. و در کوتاه مدت و میان مدت نیز، دست اندرکاران حوزه سلامت دهان و دندانپزشکان می توانند به ارائه اطلاعات صحیح و واقعیت های علمی در زمینـه سلامـت دهان و دنـدان بپردازنـد. دنـدانپزشـکان
می توانند از فرصت فراگیرشبکه های اجتماعی در افزایش آگاهی و بهبود باورهای بهداشتی جامعه استفاده نمایند.
لذا به منظور دستیابی به نتایج مطلوب در زمینه بهداشت دهان و دندان پیشنهاد می گردد سیاست گذاران سلامـت، دندانپزشکان آگاه و صاحب نظر در منابع مختلف، تبلیـغات مناسب را در رابطه با باورهای صحیح انجام دهند و با باورهای شبه علمـی و نادرسـت مقابـله کننـد تا از خطـرات این باورهای نامعتبـر جلوگیری شود.
ملاحظات اخلاقی
این مطالعه مورد تایید «کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه علـوم پزشـکی شهیـد صـدوقی یـزد» به شمـاره IR.SSU.DENTISTRY. REC 1402.039 می باشد و به تصویب رسیده است.
سهم نویسندگان
سید حسین طباطبایی و شهاب الدین ابوطالبی کوشکنو در طراحی پژوهش و جمع آوری داده ها و سید حسین طباطبایی، شهاب الدین ابوطالبی کوشکنو و فریناز صباغزادگان در نگارش مقاله مشارکت داشته اند. نویسندگان نسخه نهایی را مطالعه و تایید نموده و مسئولیت پاسخگویی در قبال پژوهش را پذیرفته اند.
حمایت مالی
در انجام این پایان نامه از حمایت مالی هیچ سازمان یا موسسه ای استفاده نکردیم.
تضاد منافع
نویسندگان اعلام می دارند هیچ گونه تضاد منافعی در این مقاله وجود ندارد.
تقدیر و تشکر
نویسندگان از کمک و مساعدت معاونت پژوهشی دانشکده دندانپزشکی شهید صدوقی یزد قدردانی و امتنان فراوان دارند.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
دندانپزشکی
دریافت: 1404/3/27 | پذیرش: 1405/4/10 | انتشار: 1405/4/10
دریافت: 1404/3/27 | پذیرش: 1405/4/10 | انتشار: 1405/4/10
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
