دوره 24، شماره 3 - ( مرداد و شهریور 1404 )
جلد 24 شماره 3 صفحات 62-47 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mohamad Reza Khodabakhsh M R K. Improving Quality of Life and Stress Management in Cancer Patients and Survivors: The Role of Cognitive Behavioral Therapy. TB 2025; 24 (3) :47-62
URL: http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-3772-fa.html
URL: http://tbj.ssu.ac.ir/article-1-3772-fa.html
محمدرضا خدابخش محمدرضا خدابخش. ارتقاءکیفیت زندگی و مدیریت استرس در افراد مبتلا و نجات یافته از سرطان: نقش درمان شناختی رفتاری. طلوع بهداشت. 1404; 24 (3) :47-62
تهران ، khodabakhsh@ut.ac.ir
| چکیده (HTML) (26 مشاهده)
متن کامل: (10 مشاهده)
ارتقاءکیفیت زندگی و مدیریت استرس در افراد مبتلا و نجات یافته از سرطان: نقش درمان شناختی رفتاری
نویسنده: محمد رضاخدابخش1
1.نویسنده مسئول: استادیار گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه ازاد اسلامی، نیشابور، ایران
تلفن تماس:09365861050 Email:Khodabakhsh@iau.ac.ir
چکیده
مقدمه: مراقبتهای روانی-اجتماعی سرطان می توانند درد، عملکرد و کیفیت کلی زندگی را در هر مرحله از بقا بهبود بخشند. این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری برکیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در افراد مبتلا و نجات یافته از سرطان انجام شد.
روش بررسی: مطالعه حاضر پژوهش نیمه تجربی از نوع پیش آزمون، پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری بود. جامعه آماری شامل افراد بیمار و بهبود یافته از سرطان بود که از آذر 1402 تا مهر 1403 به بیمارستان های نیشابور مراجعه کرده بودند. به روش نمونه گیری در دسترس 30 نفر انتخاب و با همتاسازی در گروه های آزمایش و کنترل قرار گرفتند. افراد دو گروه پرسشنامه های کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHO-QOL-BREF) و اختلال استرس پس از سانحه را در سه مرحله تکمیل نمودند. داده های آماری با نرم افزار SPSS نسخه 26 و تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر دوراهه ارزیابی شد.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان داد درمان شناختی رفتاری بر کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در بیماران مبتلا و بهبود یافته تاثیر معنادار (05/0p<) دارد و میزان علائم استرس پس از سانحه در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل کاهش و کیفیت زندگی افزایش یافت و این نتیجه در پیگیری دو ماهه نیز تکرار گردید.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد درمان شناختی رفتاری می تواند گام مهمی در کاهش علائم استرس پس از سانحه در افراد مبتلا یا بهبود یافته از سرطان باشد و کیفیت زندگی ایشان را ارتقاء می دهد. بنابراین استفاده از این مداخله درمانی پیشنهاد می گردد.
واژههای کلیدی: درمان شناختی رفتاری، کیفیت زندگی،پس از سانحه، سرطان.
جدول1: خلاصه جلسات درمان شناختی رفتاری
جدول2: شاخص های توصیفی نمرات متغیرهای پژوهش به تفکیک گروه آزمایش و کنترل
جدول 3: نتایج آزمون کالموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع نمرات
جدول 4: نتایج آزمون های چند متغیره برای تاثیر درمان شناختی رفتاری بر کیفیت زندگی و علایم استرس پس از سانحه
جدول 5: تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر جهت بررسی تاثیرات درون و بین گروهی برای متغیرهای کیفیت زندگی و علایم استرس پس از سانحه
بحث و نتیجه گیری
هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری برکیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در افراد مبتلا و نجات یافته از سرطان انجام بود. یافته ها نشان داد درمان شناختی رفتاری می تواند به طور قابل توجهی علائم استرس پس از سانحه را کاهش دهد و کیفیت زندگی را در ایشان بهبود بخشد. این نتایج با مطالعه شیا(2023) مطابقت دارد.
در این پژوهش(28) بر روی 160 نفر از بیماران سرطانی که در مرحله شیمی درمانی قرار داشتند، ده جلسه درمان مدیریت استرس شناختی رفتاری در کاهش اضطراب، افسردگی و ارتقاء کیفیت زندگی آزمودنی ها تاثیر گذارده است.
مطالعه ساتانتو وهمکاران (2021 ) نشان داد درمان شناختی رفتاری بر بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان موثر است. در مطالعه ایشان 16 نفر از افراد مبتلا به سرطان ریه مداخله درمان شناختی رفتاری دریافت کردند و ۱۶ نفر در گروه کنترل بودند. مداخلات رواندرمانی ۶ جلسه هر ۲ روز یکبار ارائه شد. پس از جلسـات درمـان، علائم استترس، افسردگی و معیـارهای
کیفیـت زندگی در گروه آزمایش بهبود نشان داد(16).
در تبیین یافته های پژوهش جاضر می توان گفت اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر علائم استرس پس از سانحه و کیفیت زندگی به تمرکز دوگانه آن بر بازسازی شناختی و فعال سازی رفتاری باز می گردد. بازسازی شناختی با به چالش کشیدن باورهای فاجعه آمیز بازماندگان (به عنوان مثال، "سرطان من ناگزیر بازخواهد گشت")، هوشیاری بیش از حد و افکار مزاحم را کاهش داد. در بحث شناسایی و تغییر افکار منفی که به کاهش علائم استرس پس از سانحه در بیماران می انجامد می توان گفت بیماران مبتلا به سرطان اغلب افکار منفی مانند "سرطان من درمان نمیشود" یا "زندگی ام تمام شده" را تجربه میکنند. درمان شناختی رفتاری به آنها کمک میکند این افکار را شناسایی، ارزیابی و جایگزین افکار واقع بینانه تر کنند (مثلاً "درمان ها پیشرفت کرده اند و من می توانم با برنامه ریزی به زندگی ادامه دهم"). در مواجهه تدریجی با خاطرات آسیب زا بیماران ممکن است خاطرات دردناکی از تشخیص سرطان یا درمان های تهاجمی (مانند شیمی درمانی) داشته باشند. (COGNITIVE BEHAVIORAL THERAPY) با استفاده از تکنیک های مواجهه کنترل شده به آنها کمک میکند این خاطرات را پردازش کنند و واکنش های هیجانی شدید (مانند فلش بک ها یا کابوس ها) را کاهش دهند(18). در بحث مدیریت اجتناب بیماران اغلب از موقعیت ها یا افکاری که یادآور سرطان است اجتناب میکنند (مثلاً مراجعه به بیمارستان). رفتار درمانی شناختی با شکستن چرخه اجتناب به آنها می آموزد چگونه با این موقعیت ها روبه رو شوند و کنترل بیشتری بر واکنش های خود داشته باشند. در بحث افزایش احساس کنترل، سرطان اغلب باعث احساس از دست دادن کنترل بر زندگی می شود درمان شناختی رفتاری با تمرکز بر قدرت انتخاب (مثلاً مشارکت در تصمیمات درمانی) و تعیین اهداف کوتاه مدت، حس خودکارآمدی بیماران را تقویت میکند.
در بحث آموزش تنظیم هیجان تکنیک هایی مانند تنفس دیافراگمی، آرام سازی عضلانی و ذهن آگاهی به بیماران کمک میکند تا هیجانات منفی (مانند ترس، خشم) را مدیریت کنند و از تشدید علائم استرس پس از سانحه جلوگیری نمایند. در اثربخشی رفتار درمانی شناختی بر بهبود کیفیت زندگی افراد دارای سرطان می توان گفت این رویکرد با تقویت مهارت های مقابله ای به بیماران می آموزد چگونه با چالش های ناشی از سرطان (مانند درد، خستگی، تغییرات ظاهری) به طور مؤثر مقابله کنند. این مهارتها شامل حل مسئله، برنامهریزی برای فعالیتهای روزمره و تقویت شبکه حمایت اجتماعی است. این مداخله با کاهش اضطراب و افسردگی از طریق هدف قرار دادن افکار خودآیند منفی (مثلاً "من برای خانواده ام تبدیل به بار شده ام")، احساس ناامیدی و اضطراب را کاهش میدهد و به بیماران کمک میکند دیدگاه مثبت تری نسبت به زندگی پیدا کنند(29).
بیماران ممکن است به دلیل تغییرات جسمی یا هیجانی از اجتماع فاصله بگیرند. درمان شناختی رفتاری با آموزش مهارت های ارتباطی و کاهش ترس از قضاوت به افراد کمک میکند ارتباطات سالمتر و حمایت گرانه تری برقرار کنند که منجر به بهبود روابط اجتماعی میشود. این در حالی است که فعالسازی رفتاری با قرار دادن تدریجی بیماران در معرض محرکهای اجتناب شده (مثلاً محیطهای بیمارستانی) باعث کاهش رفتارهای اجتنابی، تسهیل پردازش هیجانی و ادغام مجدد اجتماعی میشود(30)، می توان به تعمیم مهارت نیز اشاره کرد. شرکت کنندگان گزارش کردند که از تکنیک های درمان (به عنوان مثال تنفس دیافراگمی) برای مدیریت عوامل استرس زا غیر سرطانی استفاده میکنند که نشان دهنده بهبود تاب آوری روانی است. این مکانیسم ها با شواهد نوروبیولوژیکی نبز همسو هستند. برای مثال یک مطالعه Functional Magnetic Resonance Imaging (FMRI) (تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی) (31)، رفتار درمانی شناختی را با کاهش بیش فعالی آمیگدال و افزایش تنظیم قشر جلوی مغز در بازماندگان سرطان مرتبط کرد.
به عنوان نتیجه گیری می توان بیان کرد درمان شناختی رفتاری با ترکیب تغییر شناختی (مدیریت افکار) و تغییر رفتاری (مواجهه و فعالیتهای سازنده)، همزمان بر علائم استرس پس از سانحه و کیفیت زندگی بیماران سرطانی تأثیر میگذارد. این روش نه تنها علائم روانشناختی را کاهش میدهد، بلکه به بیماران کمک میکند معنای جدیدی در زندگی خود پیدا کنند و با چالش های سرطان به صورت فعالانه روبه رو شوند.
محدودیت این تحقیق استفاده از روش کارآزمایی باز بود؛ این روش میتواند بر نتایج مطالعه تأثیر بگذارد زیرا محققان و افراد مورد مطالعه از مداخلات یکسانی که ارائه میشود، آگاه هستند. سطوح و انواع استراتژیهای مقابلهای و تابآوری افراد مورد مطالعه (مهارتهای شناختی، منابع روانشناختی و حمایت اجتماعی) میتواند بر نتایج تأثیر بگذارد.
برای دستیابی به نتایج بهینه، ترکیب Cognitive Behavioral Therapy با سایر مداخلات (مانند حمایت گروهی یا ذهن آگاهی) نیز توصیه می شود. اگرچه دادههای درمان شناختی رفتاری حفظ دستاوردها ونتایج را در یک دوره پیگیری 2 ماهه نشان داد، دوره های پیگیری طولانیتر برای ارزیابی بیشتر تداوم اثرات رواندرمانی برای بیماران مبتلا به سرطان پیشنهاد می گردد.
ملاحظات اخلاقی
در این پژوهش موازین اخلاقی شامل اخذ رضایت آگاهانه، تضمین حریم خصوصی ورازداری رعایت شد. علاوه بر این در راستای انجام این پژوهش کد اخلاقی IR.IAU.NEYSHABUR.REC.1403.045 ازکمیته اخلاق دانشگاه آزاداسلامی نیشابور اخذ گردید.
سهم نویسندگان
محمد رضا خدابخش نویسنده اول ومسئول انجام مطالعه بود. نویسنده نسخه نهایی را مطالعه و تایید نموده و مسئولیت پاسخگویی در قبال پژوهش را پذیرفته است.
حمایت مالی
این مطالعه هیچ گونه حمایت مالی از سازمان های خصوصی یا دولتی نداشته است.
تضاد منافع
نویسنده مقاله اعلام می دارد هیچ گونه تضاد منافعی در این پژوهش وجود ندارد.
تقدیر و تشکر
پژوهشگر بر خود لازم می داند از کلیه افراد مبتلا به سرطان و یا نجات یافته از بیماری سرطان، مسوولین بیمارستان و افرادی که در انجام تحقیق یاری کردند کمال تشکر و سپاس خود را ابراز نماید.
نویسنده: محمد رضاخدابخش1
1.نویسنده مسئول: استادیار گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه ازاد اسلامی، نیشابور، ایران
تلفن تماس:09365861050 Email:Khodabakhsh@iau.ac.ir
چکیده
مقدمه: مراقبتهای روانی-اجتماعی سرطان می توانند درد، عملکرد و کیفیت کلی زندگی را در هر مرحله از بقا بهبود بخشند. این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری برکیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در افراد مبتلا و نجات یافته از سرطان انجام شد.
روش بررسی: مطالعه حاضر پژوهش نیمه تجربی از نوع پیش آزمون، پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری بود. جامعه آماری شامل افراد بیمار و بهبود یافته از سرطان بود که از آذر 1402 تا مهر 1403 به بیمارستان های نیشابور مراجعه کرده بودند. به روش نمونه گیری در دسترس 30 نفر انتخاب و با همتاسازی در گروه های آزمایش و کنترل قرار گرفتند. افراد دو گروه پرسشنامه های کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت (WHO-QOL-BREF) و اختلال استرس پس از سانحه را در سه مرحله تکمیل نمودند. داده های آماری با نرم افزار SPSS نسخه 26 و تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر دوراهه ارزیابی شد.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان داد درمان شناختی رفتاری بر کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در بیماران مبتلا و بهبود یافته تاثیر معنادار (05/0p<) دارد و میزان علائم استرس پس از سانحه در گروه مداخله نسبت به گروه کنترل کاهش و کیفیت زندگی افزایش یافت و این نتیجه در پیگیری دو ماهه نیز تکرار گردید.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد درمان شناختی رفتاری می تواند گام مهمی در کاهش علائم استرس پس از سانحه در افراد مبتلا یا بهبود یافته از سرطان باشد و کیفیت زندگی ایشان را ارتقاء می دهد. بنابراین استفاده از این مداخله درمانی پیشنهاد می گردد.
واژههای کلیدی: درمان شناختی رفتاری، کیفیت زندگی،پس از سانحه، سرطان.
مقدمه
سرطان یک بیماری ناتوان کننده است که سالانه میلیون ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می دهد(1). سرطانها پس از بیماریهای قلبی عروقی دومین علت اصلی مرگ و میر در سطح جهان هستند(2). این بیماری فراتر از یک تشخیص صرفاً پزشکی است و عمیقاً بر زندگی روزمره بیماران تأثیر میگذارد. بیماران سرطانی، طی مراحل بیماری دچار تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی قابل توجهی میشوند و بهبود کیفیت زندگی ایشان به عنوان یک موضوع حیاتی، جایگاه ویژه ای می یابد(3). در سطح ملی، بر اساس دادههای موسسه سنجش و ارزیابی سلامت پیشبینی میشود تعداد موارد جدید سرطان در ایران از ۱۱۲۰۰۰ مورد ثبت شده در سال ۲۰۱۶ به حدود ۱۶۰۰۰۰ مورد در سال ۲۰۲۵ افزایش یابد، که افزایشی 6/42 درصدی را نشان میدهد که 7/28% آن ناشی از پیرشدن جمعیت و 9/13% آن ناشی از تغییر عوامل خطر است(4). این روند افزایشی همراه با هزینههای مستقیم و غیرمستقیم درمان، فشار قابل توجهی بر خانوارها و نظام سلامت کشور وارد کرده است. هزینههای درمانهای پیشرفته، اغلب وارداتی، و کاهش بهرهوری نیروی کار به دلیل عوارض بیماری، در کاهش تولید اقتصادی کشور نیز تاثیرگذار هستند(2). روش های درمان در دهههای اخیر در زمینه افزایش میزان طول عمر و بهبود زنده ماندن بیماران مبتلا به سرطان پیشرفت کردهاند و تأثیرات جدی بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی ایشان داشته اند(5).
پیشرفت در تشخیص و شناسایی زودهنگام، روش های درمانی بهبود یافته و مراقبتهای حمایتی بهتر منجر به افزایش جمعیت بازماندگان سرطان گردیده است. با این حال، عوارض جانبی جسمی (مانند خستگی، درد، حالت تهوع و تغییرات ظاهری) و مسائل روانی-اجتماعی (مانند پریشانی روانی، چالشهای روابط، استرس مالی و تغییرات در عملکرد شناختی و جنسی) تشخیص سرطان و درمانهای مرتبط با آن میتواند مدتها پس از اتمام درمان، کیفیت زندگی فرد را به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد(6). کیفیت زندگی برای بازماندگان و بیماران مبتلا به سرطان یک مفهوم چند بعدی ذهنی است که جنبههای مختلف رفاه جسمی، عاطفی، اجتماعی و معنوی و وضعیت عملکردی فرد را در بر میگیرد. کیفیت زندگی به چگونگی درک فرد از زندگی خود در چارچوب سلامت و ارزشهای شخصی و میزان عملکرد و مشارکت او در فعالیتهایی که برای او مهم است، اشاره دارد(7). کیفیت زندگی پایین در این بیماران با افزایش مراجعه به مراکز درمانی، بستریهای مکرر و استفاده بیشتر از خدمات اورژانس همراه است که بار اقتصادی قابل توجهی بر نظام سلامت وارد میکند. در ایالات متحده، هزینههای مرتبط با مراقبتهای روانی و بستری مجدد بیماران بازمانده از سرطان با کیفیت زندگی پایین، سالانه بیش از ۳.۴ میلیارد دلار برآورد شده است(8).
مطالعات متعدد نشان دادهاند که علائم اختلال استرس پس از سانحه در این گروه از بیماران نه تنها شایع است، بلکه میتواند تا سالها پس از تشخیص باقی بماند و با ترس از عود بیماری، مواجهه با عوارض جانبی درمان و احساس فقدان کنترل بر زندگی، تشدید شود. این علائم اغلب با کاهش کیفیت زندگی، خستگی مزمن، اختلالات خواب، انزوای اجتماعی و کاهش عملکرد روزانه همراه هستند(11-9). عدم درمان علائم استرس پس از سانحه و کیفیت زندگی ضعیف در این بیماران پیامدهای
گسترده ای دارد(12).
بازماندگان سرطان با علائم استرس پس از سانحه درمان نشده تا 3/2 برابر بیشتر احتمال دارد که از پروتکلهای مراقبتی و پیگیریهای درمانی خود فاصله بگیرند که این امر میتواند خطر عود بیماری و افزایش مرگومیر را به دنبال داشته باشد(13). با وجود شناخت روزافزون این چالشها، مداخلات روانی-اجتماعی در مراقبتهای انکولوژیک مورد استفاده قرار نمیگیرند. درمان شناختی رفتاری (Cognitive behavioral therapy) یک درمان استاندارد طلایی برای اختلالات مربوط به تروما، در پرداختن به پریشانی مرتبط با سرطان امیدوارکننده بوده است(14). درمان شناختی رفتاری یک روش ساختاریافته و راه حل محور است که بر روی کاهش فشار عاطفی موثر است و به افراد کمک می کند تا از رفتارها و الگوهای فکری منفی آگاه شده و آنها را تغییر دهند تا استرس ایشان کاهش یافته و سلامت هیجانی شان بهبود یابد(15).
رفتاردرمانی شناختی شامل مربیگری، آموزش و ترویج رفتار سازنده است.که سبب می شود بیماران با تشخیص افکار و احساسات ذهنی، اضطراب و افسردگی را برای بهبود کیفیت زندگی و رنج ناشی از سرطان حل کنند(16). این روش مداخله، درمان شناختی و فناوری درمان رفتاری را ترکیب میکند و با آمـوزش بیمـاران در مورد تحریفـات شنـاختی و باورهای غیرمنطقی آنها را به ایجاد استراتژیهای مقابلهای مناسبتر هدایت میکند و در نتیجه تابآوری و سلامت روان آنها را بهبود میبخشد(18،17). با این حال، شواهـد برای اثربخشی آن در کاهـش Posttraumatic stress disorder و بهبود کیفیت زندگی در بازماندگان متناقض است.
متاآنالیز انجام شده توسط جانسون و همکاران(19) اثرات متوسطی را بر اضطراب و افسردگی گزارش کرد، اما شواهد کافی برای کاهش علائم استرس پس از سانحه ارایه نکرد، در حالی که یک کارآزمایی بالینی تصادفی توسط براون و همکاران(20) بهبود کیفیت زندگی پایدار را فقط در زیر گروه هایی از بازماندگان مبتلا به بیماری در مراحل اولیه نشان داد.
چنین تناقضـاتی، شکافهای مهم در درک مکانیسـمهای (Cognitive behavioral therapy)، دوام نتایج درمان و کاربرد آن در بین جمعیتهای مختلف بازماندگان سرطان را برجسته میکند(21). پزشکان به شواهد قوی و قابل تعمیم برای اولویت بندی Cognitive Behavioral Therapy در برنامههای مراقبت بقا، به ویژه برای زیرگروههای آسیبدیده از تروما، نیاز دارند(19). با وجود این چالشها، مطالعات داخلی در زمینه اثربخشی مداخلات روانی-اجتماعی، به ویژه درمان شناختی رفتاری، در بهبود کیفیت زندگی و مدیریت استرس در بیماران مبتلا به سرطان بسیار محدود است که این امر تا حدی ناشی از نبود دستورالعملهای بالینی مشخص و کمبود مطالعات بومی در این زمینه است(22).
بنابراین انجام پژوهشهایی با تمرکز بر نقش درمان شناختی رفتاری در کاهش علائم استرس پس از سانحه و ارتقاء کیفیت زندگی افراد درگیر با سرطان در کشور، ضروری به نظر میرسد. این مطالعات میتوانند به تدوین راهبردهای بالینی مؤثر و مبتنی بر شواهد برای مراقبتهای روانی-اجتماعی در برنامههای مراقبت بقا کمک کنند و پاسخگوی نیازهای روزافزون مبتلایان و بازماندگان سرطان باشند.
روش بررسی
پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی از نوع پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری کلیه افراد بیمار و بهبود یافته از سرطان بود که در آذر1402 تا مهر 1403 به دو بیمارستان 22 بهمن و 17 شهریور نیشابور که به صورت در دسترس انتخاب شدند، مراجعه کرده بودند(تعداد 100 نفر). برای انجام پژوهش پس از اخذ مجوز از دانشگاه آزاد واحد نیشابور هماهنگی های لازم با مسئولین هر دو بیمارستان جهت انجام مطالعه صورت گرفت. در این پژوهش 30 نفر از بیماران که معیارهای ورود را داشتند به صورت همتاسازی تک به تک در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند.
حجم نمونه بر اساس بررسی فتحی و همکاران(23) 507/4= d2و 9/0 Power= و 05/0 ά= و 61/1 σ= در نظر گرفته شد. براساس این فرمول حجم نمونه 08/13 محاسبه شد و جهت اطمینان 15 نفر برای هر گروه در نظرگرفته شد.
معیارهای ورود به پژوهش، تشخیص پزشک متخصص در مورد ابتلا به سرطان و یا بهبودی بیماری ، دامنه سنی 40 تا 70 سال، عدم شرکت درسایر جلسات مشاوره و روان درمانی همزمان، رضایت و آگاهی افراد از شرکت در برنامه آموزشی بود و ملاک های خروج از پژوهش مصرف سیگار، داروهای مسکن، آرام بخش و خواب آور، وجود بیماری و ناراحتی شدید که در جریان مداخله، برای بیمار مشکل ایجاد کند، غیبـت بیش از دو جلسـه در جلسـات درمـانی و عدم تمـایل افـراد به ادامه برنامـه مداخله در زمان برگزاری جلسات بودند.
در این پژوهش موازین اخلاقی شامل اخذ رضایت آگاهانه، تضمین حریم خصوصی ورازداری رعایت شد. پس از تعیین گروه آزمایش و کنترل، افراد هر دو گروه در مرحله پیش آزمون به پرسشنامه های کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت و پرسشنامه اختلال استرس پس از سانحه پاسخ دادند.
برای گروه مداخله چهارده جلسه، 60دقیقه ای جلسات درمان شناختی رفتاری برگزارشد. که دو هفته اول، جلسات دوبار در هفته و سپس یکبار در هفته بود. گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند. پس ازجلسات درمان، هر دو گروه در پس آزمون پرسشنامه های تحقیق را تکمیل کردند.
دوره پیگیری دو ماهه نیز بر روی هر دو گروه انجام شد. همچنین جهت رعایت حقوق شرکت کنندگان گروه کنترل، پس از اجرای آزمون پیگیری، آنها به صورت گروهی تحت مداخله درمان شناختی رفتاری قرار گرفتند. پرسشنامه اختلال استـرس پس از سانحـه (Posttraumatic stress disorder ): این آزمون یک مقیاس خودگزارشی است که توسط کیان و همکاران در سال 1988تدوین شده(24) و برای ارزیابی شدت نشانه های اختلال استرس پس از سانحه به کار می رود. این مقیاس 35 سوال دارد و آزمودنی ها به این سوال ها در یک مقیاس 5 درجه ای پاسخ می دهند که این گزینه ها به ترتیب مخالفم(1) ، کمی موافقم (2)، نسبتا موافقم (3)، موافقم(4) و کاملا موافقم (5) نمره گذاری می شوند.
دامنه کل نمرات یک فرد از 35 تا 175 خواهد بود و نمره 107 و بالاتر بیانگر وجود اختلال استرس پس از سانحه در فرد است. ضریب آلفای کرونباخ این آزمون در دامنه 86/0 تا 94/0 گزارش شده است. این مقیاس در ایران توسط رضوی وهمکاران (1402) بر روی نمونه ای متشکل از 901 جوان شهر بندرعباس که با نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شده بودند اعتباریابی شده و ضریب آلفای کرونباخ برابر 87/0 گزارش شده است(24). پایایی آزمون تحقیق حاضر طبق آلفای کرونباخ 91/0 محاسبه شد.
پرسشنامه کیفیت زندگی (WHO-QOL-BREF): فرم کوتاه پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت دارای 26 آیتم است که از نسخه 100 آیتمی آن گرفته شده است و به ارزیابی 4 حیطه از کیفیت زندگی افراد می پردازد.
این حیطه ها شامل سلامت جسمانی، سلامت روانشناختی، محیط زندگی و روابط با دیگران هستند. همچنین این پرسشنامه سلامت عمومی را نیز می تواند ارزیابی کند. سوالات روی مقیـاس پنج درجـه ای لیکرت نمره گذاری می شوند. پس از انجام محاسبه های لازم در هر حیطه، امتیازی معادل 20-4 برای هر حیطه به تفکیک به دست خواهد آمد که در آن 4 نشانه بدترین و20 نشانه بهترین وضعیت است.
تحقیقات انجام شده در مورد مشخصات روان سنجی فرم کوتاه پرسشنامه نشان دهنده اعتبار افتراقی، اعتبار محتوا، پایایی درونی(آلفای کرونباخ ؛ سلامت جسمی 80/0، سلامت روانشناختی 76/0، روابط اجتماعی 66/0 و محیط زندگی 80/0) و پایایی بازآزمایی مجدد مناسبی است(25).
در پژوهش رضایی پنداری و همکاران (1400) ضریب پایایی و همسانی درونی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی را در نمونه سالمندان 60 سال به بالا در شهر یزد در محدوده قابل قبول گزارش کردند. در پژوهش ایشان ضریب آلفای کرونباخ 82/0 و همبستگی درونی 98/0 محاسبه شد(26).
در این پژوهش جلسات مداخله با بهره گیری از برنامه درمان شناختی رفتاری برای بیماران مبتلا به سرطان (27) به صورت گروهی و حضوری توسط درمانگر آموزش دیده (دارای مدرک دکترای روانشناسی) ارائه گردید.
در هر جلسه، محتوای از پیش تعیین شده مطابق پروتکل به صورت گفتگوی درمانی، ارائه شفاهی توضیحات، انجام تمرین های عملی در خلال جلسه وتعیین تکلیف برای منزل به بیماران آموزش داده می شد.
از ابزارهای کمکی مانند فلش کارت، برگه های تمرین و خلاصه ای از مطالب هر جلسه به صورت چاپ شده در اختیار بیماران قرار می گرفت تا فرایند یادگیری و به خاطرسپاری تقویت شود.
مداخلات درمانی طی چهارده جلسه 60 دقبقه ای برگزارشد. خلاصه جلسات اجرا شده در پژوهش حاضر به شرح جدول 1 است.
داده ها به وسیله کمک درمانگر با نظارت درمانگر جمع آوری و به وسیله نرم افزار SPSS نسخه 26 و آزمون های آماری تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر دو راهه، آزمون لوین برای بررسی برابری واریانس ها ، کالموگروف- اسمیرنوف جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری ، کرویت ماچلی جهت اندازه گیری مکرر مورد تحلیل و آنالیز قرارگرفت.
سرطان یک بیماری ناتوان کننده است که سالانه میلیون ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می دهد(1). سرطانها پس از بیماریهای قلبی عروقی دومین علت اصلی مرگ و میر در سطح جهان هستند(2). این بیماری فراتر از یک تشخیص صرفاً پزشکی است و عمیقاً بر زندگی روزمره بیماران تأثیر میگذارد. بیماران سرطانی، طی مراحل بیماری دچار تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی قابل توجهی میشوند و بهبود کیفیت زندگی ایشان به عنوان یک موضوع حیاتی، جایگاه ویژه ای می یابد(3). در سطح ملی، بر اساس دادههای موسسه سنجش و ارزیابی سلامت پیشبینی میشود تعداد موارد جدید سرطان در ایران از ۱۱۲۰۰۰ مورد ثبت شده در سال ۲۰۱۶ به حدود ۱۶۰۰۰۰ مورد در سال ۲۰۲۵ افزایش یابد، که افزایشی 6/42 درصدی را نشان میدهد که 7/28% آن ناشی از پیرشدن جمعیت و 9/13% آن ناشی از تغییر عوامل خطر است(4). این روند افزایشی همراه با هزینههای مستقیم و غیرمستقیم درمان، فشار قابل توجهی بر خانوارها و نظام سلامت کشور وارد کرده است. هزینههای درمانهای پیشرفته، اغلب وارداتی، و کاهش بهرهوری نیروی کار به دلیل عوارض بیماری، در کاهش تولید اقتصادی کشور نیز تاثیرگذار هستند(2). روش های درمان در دهههای اخیر در زمینه افزایش میزان طول عمر و بهبود زنده ماندن بیماران مبتلا به سرطان پیشرفت کردهاند و تأثیرات جدی بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی ایشان داشته اند(5).
پیشرفت در تشخیص و شناسایی زودهنگام، روش های درمانی بهبود یافته و مراقبتهای حمایتی بهتر منجر به افزایش جمعیت بازماندگان سرطان گردیده است. با این حال، عوارض جانبی جسمی (مانند خستگی، درد، حالت تهوع و تغییرات ظاهری) و مسائل روانی-اجتماعی (مانند پریشانی روانی، چالشهای روابط، استرس مالی و تغییرات در عملکرد شناختی و جنسی) تشخیص سرطان و درمانهای مرتبط با آن میتواند مدتها پس از اتمام درمان، کیفیت زندگی فرد را به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد(6). کیفیت زندگی برای بازماندگان و بیماران مبتلا به سرطان یک مفهوم چند بعدی ذهنی است که جنبههای مختلف رفاه جسمی، عاطفی، اجتماعی و معنوی و وضعیت عملکردی فرد را در بر میگیرد. کیفیت زندگی به چگونگی درک فرد از زندگی خود در چارچوب سلامت و ارزشهای شخصی و میزان عملکرد و مشارکت او در فعالیتهایی که برای او مهم است، اشاره دارد(7). کیفیت زندگی پایین در این بیماران با افزایش مراجعه به مراکز درمانی، بستریهای مکرر و استفاده بیشتر از خدمات اورژانس همراه است که بار اقتصادی قابل توجهی بر نظام سلامت وارد میکند. در ایالات متحده، هزینههای مرتبط با مراقبتهای روانی و بستری مجدد بیماران بازمانده از سرطان با کیفیت زندگی پایین، سالانه بیش از ۳.۴ میلیارد دلار برآورد شده است(8).
مطالعات متعدد نشان دادهاند که علائم اختلال استرس پس از سانحه در این گروه از بیماران نه تنها شایع است، بلکه میتواند تا سالها پس از تشخیص باقی بماند و با ترس از عود بیماری، مواجهه با عوارض جانبی درمان و احساس فقدان کنترل بر زندگی، تشدید شود. این علائم اغلب با کاهش کیفیت زندگی، خستگی مزمن، اختلالات خواب، انزوای اجتماعی و کاهش عملکرد روزانه همراه هستند(11-9). عدم درمان علائم استرس پس از سانحه و کیفیت زندگی ضعیف در این بیماران پیامدهای
گسترده ای دارد(12).
بازماندگان سرطان با علائم استرس پس از سانحه درمان نشده تا 3/2 برابر بیشتر احتمال دارد که از پروتکلهای مراقبتی و پیگیریهای درمانی خود فاصله بگیرند که این امر میتواند خطر عود بیماری و افزایش مرگومیر را به دنبال داشته باشد(13). با وجود شناخت روزافزون این چالشها، مداخلات روانی-اجتماعی در مراقبتهای انکولوژیک مورد استفاده قرار نمیگیرند. درمان شناختی رفتاری (Cognitive behavioral therapy) یک درمان استاندارد طلایی برای اختلالات مربوط به تروما، در پرداختن به پریشانی مرتبط با سرطان امیدوارکننده بوده است(14). درمان شناختی رفتاری یک روش ساختاریافته و راه حل محور است که بر روی کاهش فشار عاطفی موثر است و به افراد کمک می کند تا از رفتارها و الگوهای فکری منفی آگاه شده و آنها را تغییر دهند تا استرس ایشان کاهش یافته و سلامت هیجانی شان بهبود یابد(15).
رفتاردرمانی شناختی شامل مربیگری، آموزش و ترویج رفتار سازنده است.که سبب می شود بیماران با تشخیص افکار و احساسات ذهنی، اضطراب و افسردگی را برای بهبود کیفیت زندگی و رنج ناشی از سرطان حل کنند(16). این روش مداخله، درمان شناختی و فناوری درمان رفتاری را ترکیب میکند و با آمـوزش بیمـاران در مورد تحریفـات شنـاختی و باورهای غیرمنطقی آنها را به ایجاد استراتژیهای مقابلهای مناسبتر هدایت میکند و در نتیجه تابآوری و سلامت روان آنها را بهبود میبخشد(18،17). با این حال، شواهـد برای اثربخشی آن در کاهـش Posttraumatic stress disorder و بهبود کیفیت زندگی در بازماندگان متناقض است.
متاآنالیز انجام شده توسط جانسون و همکاران(19) اثرات متوسطی را بر اضطراب و افسردگی گزارش کرد، اما شواهد کافی برای کاهش علائم استرس پس از سانحه ارایه نکرد، در حالی که یک کارآزمایی بالینی تصادفی توسط براون و همکاران(20) بهبود کیفیت زندگی پایدار را فقط در زیر گروه هایی از بازماندگان مبتلا به بیماری در مراحل اولیه نشان داد.
چنین تناقضـاتی، شکافهای مهم در درک مکانیسـمهای (Cognitive behavioral therapy)، دوام نتایج درمان و کاربرد آن در بین جمعیتهای مختلف بازماندگان سرطان را برجسته میکند(21). پزشکان به شواهد قوی و قابل تعمیم برای اولویت بندی Cognitive Behavioral Therapy در برنامههای مراقبت بقا، به ویژه برای زیرگروههای آسیبدیده از تروما، نیاز دارند(19). با وجود این چالشها، مطالعات داخلی در زمینه اثربخشی مداخلات روانی-اجتماعی، به ویژه درمان شناختی رفتاری، در بهبود کیفیت زندگی و مدیریت استرس در بیماران مبتلا به سرطان بسیار محدود است که این امر تا حدی ناشی از نبود دستورالعملهای بالینی مشخص و کمبود مطالعات بومی در این زمینه است(22).
بنابراین انجام پژوهشهایی با تمرکز بر نقش درمان شناختی رفتاری در کاهش علائم استرس پس از سانحه و ارتقاء کیفیت زندگی افراد درگیر با سرطان در کشور، ضروری به نظر میرسد. این مطالعات میتوانند به تدوین راهبردهای بالینی مؤثر و مبتنی بر شواهد برای مراقبتهای روانی-اجتماعی در برنامههای مراقبت بقا کمک کنند و پاسخگوی نیازهای روزافزون مبتلایان و بازماندگان سرطان باشند.
روش بررسی
پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه تجربی از نوع پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل و دوره پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری کلیه افراد بیمار و بهبود یافته از سرطان بود که در آذر1402 تا مهر 1403 به دو بیمارستان 22 بهمن و 17 شهریور نیشابور که به صورت در دسترس انتخاب شدند، مراجعه کرده بودند(تعداد 100 نفر). برای انجام پژوهش پس از اخذ مجوز از دانشگاه آزاد واحد نیشابور هماهنگی های لازم با مسئولین هر دو بیمارستان جهت انجام مطالعه صورت گرفت. در این پژوهش 30 نفر از بیماران که معیارهای ورود را داشتند به صورت همتاسازی تک به تک در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند.
حجم نمونه بر اساس بررسی فتحی و همکاران(23) 507/4= d2و 9/0 Power= و 05/0 ά= و 61/1 σ= در نظر گرفته شد. براساس این فرمول حجم نمونه 08/13 محاسبه شد و جهت اطمینان 15 نفر برای هر گروه در نظرگرفته شد.
|
|
معیارهای ورود به پژوهش، تشخیص پزشک متخصص در مورد ابتلا به سرطان و یا بهبودی بیماری ، دامنه سنی 40 تا 70 سال، عدم شرکت درسایر جلسات مشاوره و روان درمانی همزمان، رضایت و آگاهی افراد از شرکت در برنامه آموزشی بود و ملاک های خروج از پژوهش مصرف سیگار، داروهای مسکن، آرام بخش و خواب آور، وجود بیماری و ناراحتی شدید که در جریان مداخله، برای بیمار مشکل ایجاد کند، غیبـت بیش از دو جلسـه در جلسـات درمـانی و عدم تمـایل افـراد به ادامه برنامـه مداخله در زمان برگزاری جلسات بودند.
در این پژوهش موازین اخلاقی شامل اخذ رضایت آگاهانه، تضمین حریم خصوصی ورازداری رعایت شد. پس از تعیین گروه آزمایش و کنترل، افراد هر دو گروه در مرحله پیش آزمون به پرسشنامه های کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت و پرسشنامه اختلال استرس پس از سانحه پاسخ دادند.
برای گروه مداخله چهارده جلسه، 60دقیقه ای جلسات درمان شناختی رفتاری برگزارشد. که دو هفته اول، جلسات دوبار در هفته و سپس یکبار در هفته بود. گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکردند. پس ازجلسات درمان، هر دو گروه در پس آزمون پرسشنامه های تحقیق را تکمیل کردند.
دوره پیگیری دو ماهه نیز بر روی هر دو گروه انجام شد. همچنین جهت رعایت حقوق شرکت کنندگان گروه کنترل، پس از اجرای آزمون پیگیری، آنها به صورت گروهی تحت مداخله درمان شناختی رفتاری قرار گرفتند. پرسشنامه اختلال استـرس پس از سانحـه (Posttraumatic stress disorder ): این آزمون یک مقیاس خودگزارشی است که توسط کیان و همکاران در سال 1988تدوین شده(24) و برای ارزیابی شدت نشانه های اختلال استرس پس از سانحه به کار می رود. این مقیاس 35 سوال دارد و آزمودنی ها به این سوال ها در یک مقیاس 5 درجه ای پاسخ می دهند که این گزینه ها به ترتیب مخالفم(1) ، کمی موافقم (2)، نسبتا موافقم (3)، موافقم(4) و کاملا موافقم (5) نمره گذاری می شوند.
دامنه کل نمرات یک فرد از 35 تا 175 خواهد بود و نمره 107 و بالاتر بیانگر وجود اختلال استرس پس از سانحه در فرد است. ضریب آلفای کرونباخ این آزمون در دامنه 86/0 تا 94/0 گزارش شده است. این مقیاس در ایران توسط رضوی وهمکاران (1402) بر روی نمونه ای متشکل از 901 جوان شهر بندرعباس که با نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شده بودند اعتباریابی شده و ضریب آلفای کرونباخ برابر 87/0 گزارش شده است(24). پایایی آزمون تحقیق حاضر طبق آلفای کرونباخ 91/0 محاسبه شد.
پرسشنامه کیفیت زندگی (WHO-QOL-BREF): فرم کوتاه پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت دارای 26 آیتم است که از نسخه 100 آیتمی آن گرفته شده است و به ارزیابی 4 حیطه از کیفیت زندگی افراد می پردازد.
این حیطه ها شامل سلامت جسمانی، سلامت روانشناختی، محیط زندگی و روابط با دیگران هستند. همچنین این پرسشنامه سلامت عمومی را نیز می تواند ارزیابی کند. سوالات روی مقیـاس پنج درجـه ای لیکرت نمره گذاری می شوند. پس از انجام محاسبه های لازم در هر حیطه، امتیازی معادل 20-4 برای هر حیطه به تفکیک به دست خواهد آمد که در آن 4 نشانه بدترین و20 نشانه بهترین وضعیت است.
تحقیقات انجام شده در مورد مشخصات روان سنجی فرم کوتاه پرسشنامه نشان دهنده اعتبار افتراقی، اعتبار محتوا، پایایی درونی(آلفای کرونباخ ؛ سلامت جسمی 80/0، سلامت روانشناختی 76/0، روابط اجتماعی 66/0 و محیط زندگی 80/0) و پایایی بازآزمایی مجدد مناسبی است(25).
در پژوهش رضایی پنداری و همکاران (1400) ضریب پایایی و همسانی درونی پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی را در نمونه سالمندان 60 سال به بالا در شهر یزد در محدوده قابل قبول گزارش کردند. در پژوهش ایشان ضریب آلفای کرونباخ 82/0 و همبستگی درونی 98/0 محاسبه شد(26).
در این پژوهش جلسات مداخله با بهره گیری از برنامه درمان شناختی رفتاری برای بیماران مبتلا به سرطان (27) به صورت گروهی و حضوری توسط درمانگر آموزش دیده (دارای مدرک دکترای روانشناسی) ارائه گردید.
در هر جلسه، محتوای از پیش تعیین شده مطابق پروتکل به صورت گفتگوی درمانی، ارائه شفاهی توضیحات، انجام تمرین های عملی در خلال جلسه وتعیین تکلیف برای منزل به بیماران آموزش داده می شد.
از ابزارهای کمکی مانند فلش کارت، برگه های تمرین و خلاصه ای از مطالب هر جلسه به صورت چاپ شده در اختیار بیماران قرار می گرفت تا فرایند یادگیری و به خاطرسپاری تقویت شود.
مداخلات درمانی طی چهارده جلسه 60 دقبقه ای برگزارشد. خلاصه جلسات اجرا شده در پژوهش حاضر به شرح جدول 1 است.
داده ها به وسیله کمک درمانگر با نظارت درمانگر جمع آوری و به وسیله نرم افزار SPSS نسخه 26 و آزمون های آماری تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر دو راهه، آزمون لوین برای بررسی برابری واریانس ها ، کالموگروف- اسمیرنوف جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری ، کرویت ماچلی جهت اندازه گیری مکرر مورد تحلیل و آنالیز قرارگرفت.
جدول1: خلاصه جلسات درمان شناختی رفتاری
| تکالیف | فرایند و تکنیک ها خلاصه جلسه درمان | هدف | عنوان | جلسه |
| ثبت هیجانات و افکار روزانه مربوط به بیماری، نوشتن اهداف شخصی برای درمان | مصاحبه انگیـزشی، تحلیـل عملکردی، تعیین انتظارات واقع بینانه | ایجاد اعتماد و رابطه درمانی، بررسی تاریخچه پزشکی و روان شناختی، تعیین اهداف درمان | ارزیابی و ایجاد رابطه درمانی | اول |
| خواندن جزوه آموزشی درباره تاثیر استرس بر سیستم ایمنی، ثبت موقعیت های استرس زای روزانه | ارائـه اطـلاعـات علمـی دربـاره روان تنیoncology، استفاده از نمودارها و مدل های شناختی | درک ارتباط بین ذهن و بدن، آموزش تاثیر استرس بر سیر بیماری | روان آموزی درباره سرطان و استرس | دوم |
| تمرین روزانه آرمیدگی به مدت 15دقیقه، ثبت سطح تنش قبل و بعد از تمرین | آموزش تنفس دیافراگمی، آرمیدگی عضلانی تدریجی، تصویرسازی ذهنی | کاهش تنش فیزیولوژیک، افزایش آگاهی از تنش بدن |
آموزش آرمیدگی و تنفس دیافراگمی |
سوم |
| ثبت افکار منفی در موقعیتهای استرس زای مرتبط با سرطان، استفاده از فرم ثبت افکار | ثبت افکار، مدل ABC (الگوی فعالسازی- باور- پیامد)، پرسشگری سقراطی | افزایش آگاهی از افکار ناسازگارانه مرتبط با بیماری | شناسایی افکار خودآیند منفی |
چهارم |
| تکمیل فرم بازسازی شناختی برای افکار منفی، انجام آزمایشهای رفتاری برای آزمون باورها | بررسی شواهد برای و ضد افکار منفی، آزمایش های رفتاری، بازسازی شناختی |
توسعه افکار جایگزین و سازگارانه | به چالش کشیدن افکار ناسازگار |
پنجم |
| نوشتن سناریوهای مواجهه با ترس از عود، تمرین مواجهه تدریجی | مواجهه تدریجی با ترس ها، جلوگیری از پاسخ های ایمنی ناسازگار | کاهش اضطراب مرتبط با عود بیماری، توسعه راهبردهای مقابله |
مدیریت ترس از عود بیماری | ششم |
| تمرین ذهن آگاهی روزانه به مدت ۱۰ دقیقه، ثبت هیجانات و راهبردهای مقابله | آموزش مهارت های ذهن آگاهی، پذیرش هیجانات، تنظیم شناختی هیجان | بهبود مدیریت هیجانات منفی، افزایش تحمل پریشانی | راهبردهای تنظیم هیجان |
هفتم |
| انتخاب یک مشکل واقعی و اجرای مراحل حل مسئله برای آن، برنامه ریزی هفتگی | آموزش مراحل حل مسئله، تحلیل موانع، برنامه ریزی فعالیت ها | افزایش احساس کنترل بر زندگی، بهبود مهارت های حل مسئله | حل مسئله و برنامه ریزی | هشتم |
| برنامه ریزی و انجام حداقل سه فعالیت لذت بخش در هفته، ثبت تاثیر خلق | فعال سازی رفتاری، برنامه ریزی فعالیت های لذت بخش |
کاهش بی حوصلگی و بی علاقگی، افزایش تقویت های مثبت | افزایش فعالیت های لذت بخش |
نهم |
| آغاز یک گفتگو درباره بیماری با یکی از نزدیکان، تمرین مهارت های ارتباطی | آموزش مهارت های ارتباطی، ایفای نقش، تمرین ابراز وجود |
تقویت روابط اجتماعی، کاهش انزوا، بهبود ارتباط درباره بیماری | بهبود ارتباطات و مهارت های اجتماعی | دهم |
| ثبت الگوهای انرژی روزانه، برنامه ریزی فعالیت ها مطابق با سطح انرژی | آموزش مدیریت فعالیت و استراحت، تعیین اولویت ها، حفظ تعادل | بهبود مدیریت انرژی، کاهش خستگی مرتبط با سرطان | مدیریت خستگی و انرژی | یازدهم |
| نوشتن داستان تجربه سرطان با تمرکز بر رشد وتغییرات مثبت | بازنگری زندگی، شناسایی ارزش ها، نوشتن روایت درمانی | کشف معنا در تجربه سرطان، رشد شخصی | معناجویی و رشد پس از سانحه | دوازدهم |
| نوشتن برنامه پیش گیری از عود، تعیین اهداف بلندمدت | مرور مهارت ها، شناسایی موقعیت های پرخطر، توسعه برنامه اقدام | تثبیت مهارت های آموخته شده، برنامه ریزی برای آینده | پیش گیری از عود و حفظ دستاوردها | سیزدهم |
| نوشتن نامه ای به خود درباره مهارت های کسب شده و تعهد به ادامه مسیر. | دریافت بازخورد، تقدیر از دستاوردها، برنامه ریزی برای آینده | مرور پیشرفت ها، برنامه ریزی برای ادامه مسیر بدون درمانگر | جمع بندی و ختم درمان |
چهاردهم |
یافته ها
پس از انتخاب 30 نفر از افراد مبتلا و بهبود یافته از سرطان به عنوان نمونه پژوهش، بر اساس رده سنی، جنسیت و تحصیلات به صورت همتاسازی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. درهر گروه 60% آزمودنی ها مرد و 40% زن بودند. 7/26% شرکت کنندگان در رده سنی 50-40 سال ، 3/33% افراد در سنین 60-50 و 40% افراد در رده سنی 70-60 سالگی قرارداشتند. میزان تحصیلات شرکت کنندگان 7/26% ابتدایی، 3/53% دیپلم و 20% کارشناسی بود.
در ادامه یافته های توصیفی ( نمرات میانگین و انحراف معیار) متغیرهای پژوهش به تفکیک برای افراد گروههای کنترل و آزمایش در سه مرحله سنجش (پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری) در جدول 2 ارائه شده است. نتایج حاکی از آن است که میانگین نمرات متغیر کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل افزایش بیشتری در مرحله پس آزمون و پیگیری نسبت به مرحله پیش آزمون دارد (05/0p<). پیش از تحلیل واریانس، پیش فرض های نرمال بودن نمرات و همگنی واریانس ها مورد بررسی قرار گرفت. جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری آزمون کالموگروف – اسمیرنوف به کار رفت. نتایج نشان می دهد سطح معناداری آماره محاسبه شده برای تمامی متغیرها بزرگتر از 05/0 می باشد، بنابر این فرض نرمال بودن توزیع نمرات پذیرفته می شود.(05/0<p)(جدول 3).
نتایج آزمون لوین نشان داد در هیچ یک از مراحل پژوهش تفاوت معناداری میان واریانس گروهها وجود ندارد؛ در متغیر کیفیت زندگی طی مراحل پیشآزمون(283/0=F ،599/0=p)، پسآزمون(137/0=F ،714/0=p) و پیگیری(192/0=F ،665/0=p) و همچنین در متغیر علائم استرس پس از سانحه در مراحل پیشآزمون(371/0=F ،459/0=p) ، پسآزمون (157/0=F ،614/0=p) و پیگیری(182/0=F ،565/0=p)، سطح معناداری بزرگ تر از 05/0 بود. که با توجه به آن، فرض همگنی واریانسها برقرار بوده و تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر قابل استفاده است (05/0<p). نتایج آزمون کرویت ماچلی، نشان داد مفروضه کرویت برای هر دو متغیر کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه برقرار است. برای متغیر کیفیت زندگی، آماره ماچلی برابر با 456/0 و مقدار خیدو 841/26 با درجه آزادی 2 و سطح معناداری 001/0 به دست آمد. در متغیر علائم استرس پس از سانحه نیز آماره ماچلی 641/0، مقدار خیدو 392/21 با درجه آزادی 2 و سطح معناداری 001/0 بود. فرض کرویت تأیید گردید و استفاده از نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر معتبر می باشد (05/0<p). در جدول 4 نتایج آزمونهای چند متغیری جهت بررسی تفاوت میانگین نمرات کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه گروههای کنترل و آزمایش در طی مراحل درمان، ارائه شده است. با توجه به نتایج تمامی آزمونهای چند متغیری معنیدار هستند که بیانگر وجود اثر اصلی مربوط به عامل تکرار (پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری) و همین طور اثر تعاملی بین گروهها و تکرار (یعنی وجود تفاوت بین گروهها در طی مراحل اندازهگیری) است.
در جدول 5 نتایج آزمونهای چند متغیری جهت بررسی تفاوت میانگین نمرات گروههای کنترل و آزمایش در طی مراحل درمان ارائه شده است. نتایج نشان میدهد که تمامی آزمونهای چند متغیری معنیدار هستند که این موضوع بیانگر وجود اثر اصلی مربوط به عامل تکرار (پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری) و همین طور اثر تعاملی بین گروهها و تکرار (یعنی وجود تفاوت بین گروهها در طی مراحل اندازهگیری) است.
پس از انتخاب 30 نفر از افراد مبتلا و بهبود یافته از سرطان به عنوان نمونه پژوهش، بر اساس رده سنی، جنسیت و تحصیلات به صورت همتاسازی در دو گروه آزمایش و کنترل قرار گرفتند. درهر گروه 60% آزمودنی ها مرد و 40% زن بودند. 7/26% شرکت کنندگان در رده سنی 50-40 سال ، 3/33% افراد در سنین 60-50 و 40% افراد در رده سنی 70-60 سالگی قرارداشتند. میزان تحصیلات شرکت کنندگان 7/26% ابتدایی، 3/53% دیپلم و 20% کارشناسی بود.
در ادامه یافته های توصیفی ( نمرات میانگین و انحراف معیار) متغیرهای پژوهش به تفکیک برای افراد گروههای کنترل و آزمایش در سه مرحله سنجش (پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری) در جدول 2 ارائه شده است. نتایج حاکی از آن است که میانگین نمرات متغیر کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل افزایش بیشتری در مرحله پس آزمون و پیگیری نسبت به مرحله پیش آزمون دارد (05/0p<). پیش از تحلیل واریانس، پیش فرض های نرمال بودن نمرات و همگنی واریانس ها مورد بررسی قرار گرفت. جهت بررسی نرمال بودن توزیع نمرات پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری آزمون کالموگروف – اسمیرنوف به کار رفت. نتایج نشان می دهد سطح معناداری آماره محاسبه شده برای تمامی متغیرها بزرگتر از 05/0 می باشد، بنابر این فرض نرمال بودن توزیع نمرات پذیرفته می شود.(05/0<p)(جدول 3).
نتایج آزمون لوین نشان داد در هیچ یک از مراحل پژوهش تفاوت معناداری میان واریانس گروهها وجود ندارد؛ در متغیر کیفیت زندگی طی مراحل پیشآزمون(283/0=F ،599/0=p)، پسآزمون(137/0=F ،714/0=p) و پیگیری(192/0=F ،665/0=p) و همچنین در متغیر علائم استرس پس از سانحه در مراحل پیشآزمون(371/0=F ،459/0=p) ، پسآزمون (157/0=F ،614/0=p) و پیگیری(182/0=F ،565/0=p)، سطح معناداری بزرگ تر از 05/0 بود. که با توجه به آن، فرض همگنی واریانسها برقرار بوده و تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر قابل استفاده است (05/0<p). نتایج آزمون کرویت ماچلی، نشان داد مفروضه کرویت برای هر دو متغیر کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه برقرار است. برای متغیر کیفیت زندگی، آماره ماچلی برابر با 456/0 و مقدار خیدو 841/26 با درجه آزادی 2 و سطح معناداری 001/0 به دست آمد. در متغیر علائم استرس پس از سانحه نیز آماره ماچلی 641/0، مقدار خیدو 392/21 با درجه آزادی 2 و سطح معناداری 001/0 بود. فرض کرویت تأیید گردید و استفاده از نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر معتبر می باشد (05/0<p). در جدول 4 نتایج آزمونهای چند متغیری جهت بررسی تفاوت میانگین نمرات کیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه گروههای کنترل و آزمایش در طی مراحل درمان، ارائه شده است. با توجه به نتایج تمامی آزمونهای چند متغیری معنیدار هستند که بیانگر وجود اثر اصلی مربوط به عامل تکرار (پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری) و همین طور اثر تعاملی بین گروهها و تکرار (یعنی وجود تفاوت بین گروهها در طی مراحل اندازهگیری) است.
در جدول 5 نتایج آزمونهای چند متغیری جهت بررسی تفاوت میانگین نمرات گروههای کنترل و آزمایش در طی مراحل درمان ارائه شده است. نتایج نشان میدهد که تمامی آزمونهای چند متغیری معنیدار هستند که این موضوع بیانگر وجود اثر اصلی مربوط به عامل تکرار (پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری) و همین طور اثر تعاملی بین گروهها و تکرار (یعنی وجود تفاوت بین گروهها در طی مراحل اندازهگیری) است.
جدول2: شاخص های توصیفی نمرات متغیرهای پژوهش به تفکیک گروه آزمایش و کنترل
| پیش آزمون | پس آزمون | پیگیری | |||||||
| متغیر | گروه | میانگین | انحراف استاندارد | میانگین | انحراف استاندارد | میانگین | انحراف استاندارد | ||
| سلامت جسمانی | آزمایش | 20/19 | 80/3 | 60/24 | 59/4 | 18/24 | 95/3 | ||
| کنترل | 80/21 | 63/4 | 66/21 | 79/4 | 70/20 | 12/4 | |||
| سلامت روانشناختی | آزمایش | 19 | 70/3 | 12/23 | 41/3 | 80/23 | 95/3 | ||
| کنترل | 40/19 | 25/3 | 80/18 | 93/2 | 02/19 | 12/3 | |||
| روابط اجتماعی | آزمایش | 06/10 | 56/2 | 13 | 66/1 | 98/13 | 14/2 | ||
| کنترل | 59/10 | 78/1 | 93/9 | 36/2 | 18/10 | 87/2 | |||
| محیط زندگی | آزمایش | 40/25 | 78/2 | 85/29 | 52/2 | 08/29 | 12/2 | ||
| کنترل | 56/25 | 62/2 | 93/24 | 84/2 | 20/24 | 48/2 | |||
| کیفیت زندگی (کل) |
آزمایش | 50/72 | 68/7 | 26/88 | 16/8 | 05/88 | 56/7 | ||
| کنترل | 09/73 | 10/8 | 70/73 | 13/9 | 12/74 | 54/8 | |||
| علایم استرس پس ازسانحه | آزمایش | 04/127 | 39/23 | 26/100 | 3/21 | 12/101 | 05/14 | ||
| کنترل | 45/129 | 52/9 | 48/127 | 74/8 | 09/127 | 11/10 | |||
| متغیر | گروه | پیش آزمون | پس آزمون | پیگیری | |||
| Zکالموگروف اسمیرنوف | سطح معنی داری | Z کالموگروف اسمیرنوف | سطح معنی داری | Z کالموگروف اسمیرنوف | سطح معنی داری | ||
| سلامت جسمانی | آزمایش | 46/0 | 98/0 | 51/0 | 95/0 | 49/0 | 95/0 |
| کنترل | 65/0 | 76/0 | 44/0 | 99/0 | 52/0 | 99/0 | |
| سلامت روانشناختی | آزمایش | 67/0 | 77/0 | 63/0 | 84/0 | 62/0 | 95/0 |
| کنترل | 49/0 | 96/0 | 77/0 | 62/0 | 64/0 | 83/0 | |
| روابط اجتماعی | آزمایش | 86/0 | 43/0 | 78/0 | 65/0 | 80/0 | 68/0 |
| کنترل | 95/0 | 38/0 | 73/0 | 66/0 | 71/0 | 65/0 | |
| محیط زندگی | آزمایش | 87/0 | 54/0 | 84/0 | 45/0 | 85/0 | 45/0 |
| کنترل | 59/0 | 85/0 | 57/0 | 86/0 | 65/0 | 76/0 | |
| کیفیت زندگی(کل) | آزمایش | 58/0 | 85/0 | 49/0 | 95/0 | 57/0 | 85/0 |
| کنترل | 64/0 | 82/0 | 55/0 | 95/0 | 76/0 | 60/0 | |
| علایم استرس پس از سانحه | آزمایش | 181/0 | 64/0 | 114/0 | 97/0 | 118/0 | 96/0 |
| کنترل | 271/0 | 87/0 | ۱10/0 | 67/0 | 254/0 | 74/0 | |
جدول 4: نتایج آزمون های چند متغیره برای تاثیر درمان شناختی رفتاری بر کیفیت زندگی و علایم استرس پس از سانحه
| اثر | مقادیر | F | درجه آزادی اثر | درجه آزادی خطا | سطح معناداری | اندازه اثر | |
| تکرار | اثر پیلایی | 209/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 |
| لامبدای ویلکز | 791/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| اثر هتلینگ | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| بزرگترین ریشه روی | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| تکرار* گروه | اثر پیلایی | 209/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 |
| لامبدای ویلکز | 791/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| اثر هتلینگ | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| بزرگترین ریشه روی | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| تکرار | اثر پیلایی | 209/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 |
| لامبدای ویلکز | 791/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| اثر هتلینگ | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| بزرگترین ریشه روی | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| تکرار* گروه | اثر پیلایی | 209/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 |
| لامبدای ویلکز | 791/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| اثر هتلینگ | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
| بزرگترین ریشه روی | 265/0 | 573/3 | 2 | 27 | 042/0 | 209/0 | |
جدول 5: تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر جهت بررسی تاثیرات درون و بین گروهی برای متغیرهای کیفیت زندگی و علایم استرس پس از سانحه
| متغیر | منبع تغییر | مجموع مجذورات | درجه آزادی | میانگین مجذورات | F | سطح معناداری | اندازه اثر | توان |
| کیفیت زندگی | مراحل | 515/12176 | 2 | 312/6485 | 001/141 | 001/0 | 897/0 | 1 |
| گروه | 211/24767 | 1 | 211/24767 | 336/452 | 001/0 | 942/0 | 1 | |
| مراحل*گروه | 756/12562 | 2 | 378/6281 | 432/134 | 001/0 | 897/0 | 1 | |
| خطا | 622/2616 | 56 | 725/46 | |||||
| علایم استرس پس از سانحه | مراحل | 822/642 | 660/1 | 351/387 | 649/51 | 001/0 | 863/0 | 1 |
| گروه | 878/953 | 1 | 878/953 | 035/115 | 001/0 | 804/0 | 1 | |
| مراحل*گروه | 68/528 | 660/1 | 576/318 | 479/42 | 001/0 | 863/0 | 1 | |
| خطا | 48/348 | 467/46 | 500/7 |
هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری برکیفیت زندگی و علائم استرس پس از سانحه در افراد مبتلا و نجات یافته از سرطان انجام بود. یافته ها نشان داد درمان شناختی رفتاری می تواند به طور قابل توجهی علائم استرس پس از سانحه را کاهش دهد و کیفیت زندگی را در ایشان بهبود بخشد. این نتایج با مطالعه شیا(2023) مطابقت دارد.
در این پژوهش(28) بر روی 160 نفر از بیماران سرطانی که در مرحله شیمی درمانی قرار داشتند، ده جلسه درمان مدیریت استرس شناختی رفتاری در کاهش اضطراب، افسردگی و ارتقاء کیفیت زندگی آزمودنی ها تاثیر گذارده است.
مطالعه ساتانتو وهمکاران (2021 ) نشان داد درمان شناختی رفتاری بر بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان موثر است. در مطالعه ایشان 16 نفر از افراد مبتلا به سرطان ریه مداخله درمان شناختی رفتاری دریافت کردند و ۱۶ نفر در گروه کنترل بودند. مداخلات رواندرمانی ۶ جلسه هر ۲ روز یکبار ارائه شد. پس از جلسـات درمـان، علائم استترس، افسردگی و معیـارهای
کیفیـت زندگی در گروه آزمایش بهبود نشان داد(16).
در تبیین یافته های پژوهش جاضر می توان گفت اثربخشی درمان شناختی رفتاری بر علائم استرس پس از سانحه و کیفیت زندگی به تمرکز دوگانه آن بر بازسازی شناختی و فعال سازی رفتاری باز می گردد. بازسازی شناختی با به چالش کشیدن باورهای فاجعه آمیز بازماندگان (به عنوان مثال، "سرطان من ناگزیر بازخواهد گشت")، هوشیاری بیش از حد و افکار مزاحم را کاهش داد. در بحث شناسایی و تغییر افکار منفی که به کاهش علائم استرس پس از سانحه در بیماران می انجامد می توان گفت بیماران مبتلا به سرطان اغلب افکار منفی مانند "سرطان من درمان نمیشود" یا "زندگی ام تمام شده" را تجربه میکنند. درمان شناختی رفتاری به آنها کمک میکند این افکار را شناسایی، ارزیابی و جایگزین افکار واقع بینانه تر کنند (مثلاً "درمان ها پیشرفت کرده اند و من می توانم با برنامه ریزی به زندگی ادامه دهم"). در مواجهه تدریجی با خاطرات آسیب زا بیماران ممکن است خاطرات دردناکی از تشخیص سرطان یا درمان های تهاجمی (مانند شیمی درمانی) داشته باشند. (COGNITIVE BEHAVIORAL THERAPY) با استفاده از تکنیک های مواجهه کنترل شده به آنها کمک میکند این خاطرات را پردازش کنند و واکنش های هیجانی شدید (مانند فلش بک ها یا کابوس ها) را کاهش دهند(18). در بحث مدیریت اجتناب بیماران اغلب از موقعیت ها یا افکاری که یادآور سرطان است اجتناب میکنند (مثلاً مراجعه به بیمارستان). رفتار درمانی شناختی با شکستن چرخه اجتناب به آنها می آموزد چگونه با این موقعیت ها روبه رو شوند و کنترل بیشتری بر واکنش های خود داشته باشند. در بحث افزایش احساس کنترل، سرطان اغلب باعث احساس از دست دادن کنترل بر زندگی می شود درمان شناختی رفتاری با تمرکز بر قدرت انتخاب (مثلاً مشارکت در تصمیمات درمانی) و تعیین اهداف کوتاه مدت، حس خودکارآمدی بیماران را تقویت میکند.
در بحث آموزش تنظیم هیجان تکنیک هایی مانند تنفس دیافراگمی، آرام سازی عضلانی و ذهن آگاهی به بیماران کمک میکند تا هیجانات منفی (مانند ترس، خشم) را مدیریت کنند و از تشدید علائم استرس پس از سانحه جلوگیری نمایند. در اثربخشی رفتار درمانی شناختی بر بهبود کیفیت زندگی افراد دارای سرطان می توان گفت این رویکرد با تقویت مهارت های مقابله ای به بیماران می آموزد چگونه با چالش های ناشی از سرطان (مانند درد، خستگی، تغییرات ظاهری) به طور مؤثر مقابله کنند. این مهارتها شامل حل مسئله، برنامهریزی برای فعالیتهای روزمره و تقویت شبکه حمایت اجتماعی است. این مداخله با کاهش اضطراب و افسردگی از طریق هدف قرار دادن افکار خودآیند منفی (مثلاً "من برای خانواده ام تبدیل به بار شده ام")، احساس ناامیدی و اضطراب را کاهش میدهد و به بیماران کمک میکند دیدگاه مثبت تری نسبت به زندگی پیدا کنند(29).
بیماران ممکن است به دلیل تغییرات جسمی یا هیجانی از اجتماع فاصله بگیرند. درمان شناختی رفتاری با آموزش مهارت های ارتباطی و کاهش ترس از قضاوت به افراد کمک میکند ارتباطات سالمتر و حمایت گرانه تری برقرار کنند که منجر به بهبود روابط اجتماعی میشود. این در حالی است که فعالسازی رفتاری با قرار دادن تدریجی بیماران در معرض محرکهای اجتناب شده (مثلاً محیطهای بیمارستانی) باعث کاهش رفتارهای اجتنابی، تسهیل پردازش هیجانی و ادغام مجدد اجتماعی میشود(30)، می توان به تعمیم مهارت نیز اشاره کرد. شرکت کنندگان گزارش کردند که از تکنیک های درمان (به عنوان مثال تنفس دیافراگمی) برای مدیریت عوامل استرس زا غیر سرطانی استفاده میکنند که نشان دهنده بهبود تاب آوری روانی است. این مکانیسم ها با شواهد نوروبیولوژیکی نبز همسو هستند. برای مثال یک مطالعه Functional Magnetic Resonance Imaging (FMRI) (تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی) (31)، رفتار درمانی شناختی را با کاهش بیش فعالی آمیگدال و افزایش تنظیم قشر جلوی مغز در بازماندگان سرطان مرتبط کرد.
به عنوان نتیجه گیری می توان بیان کرد درمان شناختی رفتاری با ترکیب تغییر شناختی (مدیریت افکار) و تغییر رفتاری (مواجهه و فعالیتهای سازنده)، همزمان بر علائم استرس پس از سانحه و کیفیت زندگی بیماران سرطانی تأثیر میگذارد. این روش نه تنها علائم روانشناختی را کاهش میدهد، بلکه به بیماران کمک میکند معنای جدیدی در زندگی خود پیدا کنند و با چالش های سرطان به صورت فعالانه روبه رو شوند.
محدودیت این تحقیق استفاده از روش کارآزمایی باز بود؛ این روش میتواند بر نتایج مطالعه تأثیر بگذارد زیرا محققان و افراد مورد مطالعه از مداخلات یکسانی که ارائه میشود، آگاه هستند. سطوح و انواع استراتژیهای مقابلهای و تابآوری افراد مورد مطالعه (مهارتهای شناختی، منابع روانشناختی و حمایت اجتماعی) میتواند بر نتایج تأثیر بگذارد.
برای دستیابی به نتایج بهینه، ترکیب Cognitive Behavioral Therapy با سایر مداخلات (مانند حمایت گروهی یا ذهن آگاهی) نیز توصیه می شود. اگرچه دادههای درمان شناختی رفتاری حفظ دستاوردها ونتایج را در یک دوره پیگیری 2 ماهه نشان داد، دوره های پیگیری طولانیتر برای ارزیابی بیشتر تداوم اثرات رواندرمانی برای بیماران مبتلا به سرطان پیشنهاد می گردد.
ملاحظات اخلاقی
در این پژوهش موازین اخلاقی شامل اخذ رضایت آگاهانه، تضمین حریم خصوصی ورازداری رعایت شد. علاوه بر این در راستای انجام این پژوهش کد اخلاقی IR.IAU.NEYSHABUR.REC.1403.045 ازکمیته اخلاق دانشگاه آزاداسلامی نیشابور اخذ گردید.
سهم نویسندگان
محمد رضا خدابخش نویسنده اول ومسئول انجام مطالعه بود. نویسنده نسخه نهایی را مطالعه و تایید نموده و مسئولیت پاسخگویی در قبال پژوهش را پذیرفته است.
حمایت مالی
این مطالعه هیچ گونه حمایت مالی از سازمان های خصوصی یا دولتی نداشته است.
تضاد منافع
نویسنده مقاله اعلام می دارد هیچ گونه تضاد منافعی در این پژوهش وجود ندارد.
تقدیر و تشکر
پژوهشگر بر خود لازم می داند از کلیه افراد مبتلا به سرطان و یا نجات یافته از بیماری سرطان، مسوولین بیمارستان و افرادی که در انجام تحقیق یاری کردند کمال تشکر و سپاس خود را ابراز نماید.
نوع مطالعه: كاربردي |
موضوع مقاله:
روان شناسی
دریافت: 1404/2/29 | پذیرش: 1404/5/21 | انتشار: 1404/6/31
دریافت: 1404/2/29 | پذیرش: 1404/5/21 | انتشار: 1404/6/31
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
